Ở tuổi đôi mươi, tiền bạc đôi khi chỉ xoay quanh câu hỏi tháng này còn đủ tiền đi chơi hay không. Nhưng khi bước sang tuổi 30, 40, những khoản phải lo bắt đầu nhiều hơn: nhà cửa, con cái, cha mẹ, sức khỏe, công việc có thể thay đổi bất cứ lúc nào.
Lúc đó, quản lý tiền không còn chỉ là chuyện tiết kiệm được bao nhiêu, mà là khả năng giữ cho cuộc sống không bị đảo lộn mỗi khi có một biến cố xuất hiện.
Có 4 nguyên tắc tài chính nghe rất quen, thậm chí có phần "cũ", nhưng càng trưởng thành càng dễ thấy chúng đúng.
1. Luôn tiêu ít hơn số tiền mình kiếm được
Đây có lẽ là lời khuyên tài chính cơ bản nhất, cũng là lời khuyên dễ bị xem nhẹ nhất.
Khi thu nhập tăng, rất nhiều người mặc nhiên cho rằng mức sống cũng nên tăng tương ứng. Lương tăng thì chuyển sang căn hộ tốt hơn, đổi điện thoại mới hơn, ăn uống đắt hơn, đi du lịch nhiều hơn.
Không có gì sai khi nâng cấp cuộc sống nếu tài chính cho phép. Vấn đề nằm ở chỗ tốc độ nâng cấp chi tiêu đôi khi nhanh ngang, thậm chí nhanh hơn tốc độ tăng thu nhập.
Một người kiếm 15 triệu đồng và chi 12 triệu vẫn còn 3 triệu để dành. Nhưng một người kiếm 30 triệu đồng mà chi 29 triệu thì về bản chất, khả năng chống đỡ tài chính lại yếu hơn.
Khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu chính là phần tạo ra sự an toàn.
Khoảng cách ấy dùng để hình thành quỹ dự phòng, đầu tư, chuẩn bị cho tuổi già hoặc đơn giản là giúp bạn không phải hoảng loạn khi một tháng nào đó thu nhập giảm xuống.
Càng trưởng thành, người ta càng hiểu rằng mức sống cao chưa chắc tạo cảm giác giàu có; có tiền dư mới tạo ra lựa chọn.
2. Có tiền dự phòng trước khi nghĩ đến chuyện kiếm thật nhiều từ đầu tư
Trong những năm thị trường tài chính sôi động, việc để một khoản tiền mặt nằm yên trong tài khoản đôi khi bị coi là "lãng phí".
Người ta nói nhiều về đầu tư, lãi kép, tối ưu dòng tiền nhưng lại ít hào hứng với quỹ dự phòng vì nó chẳng tạo ra câu chuyện hấp dẫn nào.
Thế nhưng đến khi mất việc, người thân cần tiền gấp, xe hỏng, nhà phải sửa hoặc một khoản chi lớn bất ngờ xuất hiện, giá trị của tiền dự phòng mới trở nên rất rõ.
Giả sử một gia đình cần khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng cho các chi phí thiết yếu. Nếu có khoản dự phòng tương đương 4–6 tháng chi tiêu, họ sẽ có khoảng 80–120 triệu đồng làm vùng đệm.
Khoản tiền này không khiến họ giàu lên ngay. Nhưng nó giúp họ có thời gian.
Thời gian để tìm công việc mới thay vì vội vàng nhận bất kỳ công việc nào. Thời gian để xử lý vấn đề thay vì vay nóng. Thời gian để đưa ra quyết định tỉnh táo hơn.
Đầu tư giúp tài sản tăng trưởng. Quỹ dự phòng giúp bạn không phải bán tài sản hoặc vay tiền đúng lúc tồi tệ nhất.
Hai thứ đều quan trọng, nhưng thứ tự cũng quan trọng không kém.
3. Đừng vay tiền chỉ để chứng minh rằng mình đang sống tốt
Rất nhiều khoản nợ không bắt đầu từ nhu cầu thực sự, mà bắt đầu từ áp lực phải "trông có vẻ ổn".
Một chiếc xe vượt quá khả năng chi trả, một kỳ nghỉ quá ngân sách, một đám cưới phải vay thêm tiền, một chiếc điện thoại mới chỉ vì người xung quanh đều đã đổi máy.
Từng khoản riêng lẻ có thể không quá lớn. Nhưng khi cộng lại, chúng tạo thành những nghĩa vụ tài chính kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Vay tiền không phải lúc nào cũng xấu. Khoản vay phục vụ nhà ở, học tập, kinh doanh hoặc một tài sản tạo ra giá trị có thể là công cụ tài chính hợp lý nếu được tính toán kỹ.
Điều đáng lo hơn là vay cho tiêu dùng chỉ để duy trì hình ảnh về một mức sống mà thu nhập hiện tại chưa đủ sức gánh.
Khi còn trẻ, người ta dễ quan tâm người khác nghĩ gì về mình. Càng trưởng thành, câu hỏi thường thay đổi thành: Nếu thu nhập giảm trong 6 tháng tới, mình có còn trả nổi những khoản này không?
Đó là lúc sự ổn định bắt đầu quan trọng hơn vẻ ngoài hào nhoáng.
4. Tiền không mua được mọi thứ, nhưng thiếu tiền khiến rất nhiều lựa chọn biến mất
Câu "tiền không mua được hạnh phúc" được nhắc đi nhắc lại đến mức đôi khi khiến người ta hiểu sai rằng tiền không quá quan trọng.
Thực tế, tiền không thể đảm bảo một cuộc sống hạnh phúc. Nhưng nó có thể mua được rất nhiều thứ liên quan đến sự chủ động: thời gian nghỉ ngơi, khả năng chăm sóc sức khỏe, cơ hội học thêm, nơi ở tốt hơn hoặc quyền từ chối một công việc không phù hợp.
- Một người có khoản tiết kiệm đủ sống một năm có thể nghỉ vài tháng để tìm công việc mới.
- Một người không có tiền dự phòng có thể buộc phải chấp nhận ngay công việc đầu tiên xuất hiện.
- Một người có tài chính ổn định có thể dành thời gian chăm sóc người thân khi cần thiết.
- Một người đang gánh quá nhiều nợ đôi khi không có lựa chọn đó.
Càng trưởng thành, người ta càng hiểu mục tiêu của việc tích lũy tiền không nhất thiết là để sở hữu thật nhiều.
Nhiều khi, mục tiêu lớn nhất chỉ là có quyền lựa chọn cuộc sống phù hợp với mình.
Càng lớn tuổi, mục tiêu tài chính càng bớt hào nhoáng
Ở tuổi 20, nhiều người nghĩ về tiền bằng những mục tiêu rất cụ thể: mua xe, mua nhà, du lịch, tăng thu nhập.
Đến tuổi 40 hoặc 50, định nghĩa về tài chính tốt có thể trở nên bình dị hơn: không có khoản nợ khiến mình mất ngủ, có tiền dự phòng, có một phần tài sản cho tuổi già và không phải quá lo lắng mỗi khi cuộc sống xuất hiện một hóa đơn bất ngờ.
Những nguyên tắc tài chính tốt thường không mới.
Chúng chỉ trở nên thuyết phục hơn sau khi người ta đã trải qua đủ nhiều lần tiêu quá tay, đủ nhiều biến động thu nhập và đủ nhiều khoảnh khắc nhận ra rằng tiền không chỉ để mua đồ.
Tiền còn là khoảng đệm giữa mình và những biến cố của cuộc sống.
