Tuổi nghỉ hưu không chỉ là thời điểm ngừng đi làm. Đó còn là giai đoạn cấu trúc tài chính của một gia đình thay đổi gần như hoàn toàn.
Trước đây, mỗi tháng vẫn có lương, thưởng hoặc thu nhập kinh doanh đều đặn. Sau khi nghỉ hưu, dòng tiền có thể chỉ còn lương hưu, tiền tiết kiệm, tiền cho thuê tài sản hoặc khoản hỗ trợ không ổn định từ con cái.
Trong khi đó, nhiều người lại bước vào những năm cuối trước nghỉ hưu với tâm lý: "Mình đã làm việc cả đời, giờ phải sống thoải mái hơn". Suy nghĩ này không sai. Nhưng nếu sự thoải mái được xây bằng những khoản chi cố định ngày càng lớn, tuổi già rất dễ rơi vào cảnh có nhà, có tài sản nhưng thiếu tiền để sống.
Dưới đây là 5 khoản chi nên được xem xét giảm dần trước tuổi nghỉ hưu, nhưng trên thực tế nhiều người lại làm ngược.
1. Chi phí nhà ở quá lớn so với nhu cầu thực tế
Một trong những quyết định phổ biến ở tuổi trung niên là sửa nhà lớn, mua thêm nhà, đổi sang căn hộ rộng hơn hoặc xây nhà ở quê để "sau này về nghỉ".
Về mặt cảm xúc, đây là nhu cầu dễ hiểu. Một ngôi nhà đẹp tạo cảm giác đã hoàn thành trách nhiệm với gia đình. Tuy nhiên, nhà càng lớn thì chi phí duy trì càng cao.
Không chỉ là tiền mua hoặc xây nhà, người sở hữu còn phải trả tiền sửa chữa, nội thất, điện nước, vệ sinh, phí quản lý, thuế phí và chi phí cải tạo sau vài năm sử dụng.
Điều đáng nói là khi con cái trưởng thành và ra ở riêng, nhiều cặp vợ chồng lớn tuổi thực tế chỉ sử dụng một phần nhỏ căn nhà. Phòng trống ngày càng nhiều nhưng hóa đơn vẫn không giảm.
Trước tuổi nghỉ hưu, thay vì mở rộng không gian sống, các gia đình nên tính lại tỷ lệ chi phí nhà ở trong tổng thu nhập sau nghỉ hưu. Một căn nhà vừa đủ, dễ vệ sinh, gần bệnh viện, chợ và giao thông công cộng đôi khi có giá trị thực tế lớn hơn một căn nhà rộng nhưng tốn kém.
Giảm chi phí nhà ở không nhất thiết là bán nhà ngay. Có thể bắt đầu bằng việc ngừng sửa chữa theo cảm hứng, không mua thêm nội thất ít sử dụng và không vay dài hạn chỉ để nâng cấp nơi ở.
2. Chi phí cho xe cộ và phương tiện cá nhân
Nhiều người có xu hướng đổi xe trước khi nghỉ hưu với suy nghĩ: "Mua một chiếc tốt để dùng nốt những năm sau này".
Tuy nhiên, một chiếc xe không chỉ tiêu tiền ở thời điểm mua. Nó tiếp tục tạo ra chi phí bảo hiểm, nhiên liệu, bảo dưỡng, sửa chữa, gửi xe và khấu hao.
Nếu mua xe bằng khoản vay, áp lực còn lớn hơn bởi người nghỉ hưu phải trả nợ bằng dòng tiền thấp hơn thời còn đi làm.
Một chiếc xe từng phục vụ nhu cầu đi làm, gặp khách hàng, đưa đón con cái có thể trở nên ít cần thiết sau nghỉ hưu. Thế nhưng, nhiều gia đình vẫn giữ hai xe máy, một ô tô hoặc đổi sang xe đắt hơn chỉ vì sợ "xuống đời".
Đây là khoản chi cần được tính theo nhu cầu sử dụng thực tế chứ không theo hình ảnh xã hội.
Trước khi đổi xe, nên đặt ba câu hỏi: Sau nghỉ hưu mỗi tuần sẽ dùng xe bao nhiêu lần? Có phương án di chuyển rẻ hơn hay không? Tổng chi phí nuôi xe mỗi năm chiếm bao nhiêu phần trăm thu nhập hưu trí?
Nếu một phương tiện chỉ được dùng vài lần mỗi tháng, việc gọi xe, đi taxi hoặc sử dụng phương tiện công cộng đôi khi tiết kiệm hơn nhiều.
3. Chi phí hỗ trợ tài chính cho con cái
Đây là khoản khó giảm nhất vì liên quan trực tiếp đến tình cảm gia đình.
Nhiều cha mẹ sẵn sàng rút tiền tiết kiệm để giúp con mua nhà, trả nợ, mở cửa hàng, tổ chức đám cưới hoặc chăm cháu. Thậm chí, có người còn vay thêm tiền để con có cuộc sống tốt hơn.
Vấn đề không nằm ở việc hỗ trợ con cái. Vấn đề là hỗ trợ đến mức làm mất đi vùng an toàn tài chính của chính mình.
Trước tuổi nghỉ hưu, tiền tiết kiệm không chỉ là tiền nhàn rỗi. Đó là khoản dùng để chi trả cho 15-25 năm không còn thu nhập ổn định, bao gồm sinh hoạt, y tế, thuốc men, sửa nhà và những tình huống bất ngờ.
Một khoản vài trăm triệu đồng có thể giúp con giảm áp lực mua nhà trong vài năm, nhưng cũng có thể là toàn bộ quỹ y tế và sinh hoạt của cha mẹ trong tuổi già.
Nguyên tắc an toàn là chỉ hỗ trợ bằng phần tiền còn lại sau khi đã tách riêng quỹ hưu trí, quỹ y tế và quỹ khẩn cấp. Không nên lấy tiền dưỡng già để giải quyết mọi khó khăn tài chính của con.
Cha mẹ có thể giúp con bằng kinh nghiệm, chăm cháu trong giới hạn sức khỏe hoặc cho vay có kế hoạch rõ ràng. Tình yêu không nhất thiết phải được chứng minh bằng việc trao hết tài sản.
4. Chi tiêu để duy trì hình ảnh và các mối quan hệ
Ở tuổi trung niên, nhiều người có mạng lưới quan hệ rộng: đồng nghiệp, bạn học, họ hàng, đối tác, hội nhóm và các mối quan hệ xã hội.
Kéo theo đó là hàng loạt khoản chi như ăn uống, quà cáp, hiếu hỷ, du lịch nhóm, hội họp và đóng góp cho các hoạt động chung.
Khi còn đi làm, những khoản này có thể được xem là một phần của công việc và giao tiếp. Nhưng sau nghỉ hưu, nếu vẫn giữ nguyên tần suất chi tiêu, ngân sách hàng tháng sẽ chịu áp lực đáng kể.
Một bữa ăn vài triệu đồng không phải vấn đề nếu chỉ diễn ra thỉnh thoảng. Nhưng nếu tháng nào cũng có nhiều cuộc gặp, nhiều đám tiệc và nhiều khoản "không tiện từ chối", số tiền cộng lại có thể lớn hơn cả tiền điện nước và thực phẩm.
Giảm khoản chi này không có nghĩa là cắt đứt quan hệ. Điều cần giảm là áp lực phải thể hiện mình hào phóng, thành đạt hoặc vẫn còn dư dả.
Có thể chọn những cuộc gặp thực sự quan trọng, thống nhất mức quà tặng hợp lý và ưu tiên các hình thức gặp gỡ ít tốn kém hơn. Một mối quan hệ tốt không nên phụ thuộc vào giá trị của bữa ăn hay món quà.
5. Chi phí mua sắm để "tự thưởng"
Sau hàng chục năm làm việc, nhiều người bước vào tuổi 50 với tâm lý muốn bù đắp cho bản thân. Họ mua quần áo tốt hơn, thiết bị gia dụng đắt hơn, đi du lịch thường xuyên hơn hoặc sưu tầm những món từng không dám mua.
Tự thưởng là cần thiết. Nhưng ranh giới giữa tận hưởng và tiêu dùng bù đắp rất mong manh.
Một số người mua sắm không phải vì thực sự cần, mà vì lo rằng sau khi nghỉ hưu sẽ không còn đủ tiền hoặc không còn cơ hội tận hưởng. Chính nỗi lo ấy lại khiến họ tiêu nhiều hơn ngay trước tuổi nghỉ hưu.
Điều nguy hiểm là những khoản mua sắm lớn thường đi kèm chi phí duy trì. Một căn bếp đầy thiết bị, một chiếc điện thoại liên tục nâng cấp, một gói nghỉ dưỡng dài hạn hoặc một bộ sưu tập đắt tiền đều có thể khóa một phần dòng tiền trong những tài sản khó bán lại.
Thay vì tự thưởng bằng vật chất liên tục, có thể chuyển sang những trải nghiệm có giới hạn ngân sách, chăm sóc sức khỏe, học kỹ năng mới hoặc dành thời gian cho gia đình.
Tận hưởng tuổi trung niên không có nghĩa là tiêu hết phần an toàn của tuổi già.
Giảm chi không phải để sống kham khổ, mà để mua sự chủ động
Sai lầm lớn nhất trước tuổi nghỉ hưu không phải là tiêu tiền, mà là duy trì một mức chi chỉ phù hợp khi còn thu nhập cao.
Một người đang kiếm 30 triệu đồng mỗi tháng có thể quen với mức chi 20-25 triệu đồng. Nhưng nếu sau nghỉ hưu, tổng thu nhập chỉ còn 10-15 triệu đồng, khoảng cách đó sẽ nhanh chóng ăn mòn tiền tiết kiệm.
Giảm chi trước tuổi nghỉ hưu nên được thực hiện từ từ, không phải đợi đến ngày nghỉ việc mới cắt đột ngột.
Có thể bắt đầu bằng cách ghi lại toàn bộ chi phí cố định trong 3 tháng, xác định khoản nào sẽ tiếp tục tồn tại sau nghỉ hưu, sau đó thử sống với mức ngân sách dự kiến trong 6-12 tháng.
Nếu vẫn thấy thoải mái, kế hoạch nghỉ hưu có tính khả thi cao hơn. Nếu liên tục phải rút tiền tiết kiệm để bù chi, đó là dấu hiệu cần điều chỉnh sớm.
Tuổi già an toàn không nhất thiết thuộc về người có căn nhà lớn nhất, chiếc xe đắt nhất hay đã cho con nhiều tiền nhất. Nó thường thuộc về người giữ được chi phí sống vừa phải, có tiền mặt dự phòng và không phải phụ thuộc vào bất kỳ ai cho những nhu cầu thiết yếu của mình.
