Thuế người siêu giàu: Chủ đề được thảo luận tại nhiều quốc gia châu Âu
Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế lớn phải đối mặt với áp lực ngân sách và khoảng cách giàu nghèo gia tăng, đề xuất đánh thuế trên tổng tài sản của người siêu giàu đang trở thành một trong những chủ đề tranh luận gay gắt nhất trên chính trường quốc tế. Đáng chú ý, lời kêu gọi này không chỉ đến từ các chính khách hay nhà hoạt động xã hội, mà còn đến từ chính giới siêu giàu. Tuy nhiên, giữa mong muốn tái phân phối nguồn lực và thực tế triển khai lại là một khoảng cách không nhỏ.
Mới đây, Ủy ban châu Âu đã công bố một nghiên cứu về các loại thuế liên quan đến tài sản, trong đó có thuế tài sản ròng, thuế đối với vốn và thuế khi cá nhân chuyển nơi cư trú khỏi một quốc gia. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở cho các cuộc thảo luận về chính sách thuế đang diễn ra.
Theo dữ liệu cập nhật đến năm 2026, Na Uy, Tây Ban Nha và Thụy Sĩ hiện là ba quốc gia châu Âu vẫn áp dụng thuế tài sản ròng đối với cá nhân. Một số quốc gia khác chỉ đánh thuế đối với những loại tài sản cụ thể, chẳng hạn bất động sản hoặc một số khoản đầu tư tài chính.
Trong bối cảnh nhiều Chính phủ chịu áp lực về ngân sách và tìm kiếm nguồn thu mới, việc đánh thuế đối với những người sở hữu tài sản lớn tiếp tục trở thành chủ đề được tranh luận. Các cuộc thảo luận tập trung vào khả năng thu ngân sách, tác động kinh tế và tính khả thi của việc áp dụng thuế tài sản.
Việc đánh thuế đối với những người sở hữu tài sản lớn trở thành chủ đề được tranh luận - Ảnh minh họa
Khi người giàu muốn đóng thêm thuế
Tại Anh, cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt tại Anh cũng đang đặt ra những thách thức lớn về bài toán khoảng cách giàu nghèo. Trong bối cảnh ngân sách công gặp nhiều áp lực, một đề xuất đáng chú ý đã xuất hiện từ chính một nhóm các nhà đầu tư và triệu phú: Áp dụng thuế tài sản đối với những người giàu nhất. Liệu đây có phải là giải pháp khả thi để nguồn lực xã hội được phân bổ hiệu quả hơn?
Nấu ăn hay bật lò sưởi vào mùa đông - những nhu cầu cơ bản này lại trở thành bài toán đắn đo của khoảng 20% dân số Anh đang sống dưới chuẩn nghèo. Chi phí sinh hoạt gia tăng khiến nhóm dân số có thu nhập thấp chịu nhiều áp lực trong việc chi trả các nhu cầu thiết yếu như thực phẩm và năng lượng. Tại các khu vực có chỉ số phát triển thấp, nhiều người dân phải phụ thuộc vào các chương trình hỗ trợ cộng đồng hoặc các bữa ăn từ thiện. Đáng chú ý, tỷ lệ nhóm dân số rơi vào tình trạng nghèo sâu - tức có thu nhập thấp hơn nhiều so với chuẩn nghèo - đã gia tăng đáng kể kể từ giữa những năm 1990.
Bà Julie Nandic - Người dân Anh cho biết: "Tiền trợ cấp tháng của tôi là 500 Bảng, dùng để nuôi hai người lớn và trang trải sinh hoạt. Có những lúc đến cuối tháng chẳng còn đồng nào. Cảm giác thật tủi thân khi bước vào cửa hàng mà không thể mua nổi thứ mình cần".
Ở chiều ngược lại, số lượng tỷ phú tại Anh đã tăng từ 11 người vào giữa thập niên 90 lên hơn 150 người hiện nay. Theo báo cáo từ tổ chức Equality Trust, tính đến năm 2023, khối tài sản của 50 gia đình giàu nhất nước Anh đã tương đương với tài sản của một nửa dân số nước này cộng lại. Sự gia tăng khoảng cách này là cơ sở để hơn 120 triệu phú Anh gửi thư ngỏ tới Thủ tướng Andy Burnham đề xuất mức thuế tài sản 2% đối với các cá nhân có sở hữu trên 10 triệu Bảng.
Ông Steven Cannella - Chuyên gia pháp lý chia sẻ: "Mức thuế 2% trên tổng tài sản ròng hoàn toàn không tác động đến mức sống của người bị đánh thuế, bởi tỷ suất sinh lời trung bình từ vốn của họ vẫn đạt từ 5% đến 7% mỗi năm. Đề xuất này ước tính có thể đóng góp khoảng 24 tỷ Bảng mỗi năm cho ngân sách, tạo ra nguồn tài chính ổn định cho các dịch vụ công như y tế hay nhà ở".
Các khảo sát cho thấy, đề xuất này nhận được sự ủng hộ từ phần lớn công chúng và chính một bộ phận người có thu nhập cao. Tuy nhiên, giới hoạch định chính sách vẫn tỏ ra thận trọng. Một số nhà kinh tế cảnh báo nguy cơ dòng vốn và các nhà đầu tư di chuyển sang các quốc gia có chính sách thuế ưu đãi hơn, một việc có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế. Đánh thuế tài sản đang là đề tài tranh luận lớn trên chính trường Anh. Tìm kiếm sự cân bằng giữa việc duy trì sức hút đầu tư và đảm bảo nguồn lực cho phúc lợi xã hội sẽ là bài toán then chốt đối với Chính phủ trong thời gian tới.
Việc thu thuế tài sản đối với giới siêu giàu là một bài toán cân não - Ảnh: Fianacial Times
Thuế đánh vào tổng tài sản của người giàu tại châu Âu
Không chỉ ở Anh, thuế đánh vào gia sản của người siêu giàu là đề tài được thảo luận sôi nổi trên nghị trường nhiều quốc gia châu Âu, nhất là gần thời điểm các cuộc bầu cử.
Khi nói về thuế đánh vào tổng tài sản của người giàu, có một tên được nhắc đến nhiều ở châu Âu trong thời gian gần đây, đó là Gabriel Zucman, một nhà kinh tế người Pháp. Dự luật lấy theo tên của ông có ý tưởng là áp thuế 2% cho những người giàu với khối tài sản trên 100 triệu Euro.
Trong bài phỏng vấn trên tờ Le Soir của Bỉ, tác giả của đề xuất này lập luận rằng: "Khi người ta giàu đến một mức độ nhất định, họ dễ dàng cấu trúc lại tài sản sao cho nó tạo ra rất ít thu nhập chịu thuế". Một đồng nghiệp của ông bổ sung thêm là, "vì phần thu nhập thực tế của giới siêu giàu được chuyển sang các công ty holding", nơi giúp họ né thuế.
Pháp đã từng có thuế đánh trên tổng tài sản có giá trị lớn. Đến năm 2018, sắc thuế này bị bãi bỏ. Dự luật Zucman ra đời tái hiện lại phần nào sắc thuế trước kia, nhưng mùa thu năm ngoái đã không nhận đủ số phiếu để được Thượng viện Pháp thông qua.
Tại châu Âu, số quốc gia có áp dụng thuế tính trên tổng tài sản ròng có giá trị cao không nhiều. Theo một khảo sát của Ủy ban châu Âu, dù có đến 65% người được hỏi thuận với ý tưởng đánh thuế người siêu giàu nhưng thực tế cho thấy khoản thu được loại thuế này ở các nước được nghiên cứu là chưa chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn thu thuế.
Khi ý tưởng đó còn đang được tiếp tục đem ra thảo luận trong xã hội và cả trên nghị trường, thực tế mỗi Chính phủ cũng đã có những hình thức thu thuế riêng, theo hướng linh hoạt và phù hợp với đặc thù từng quốc gia.
Ví dụ ở Pháp, thuế đánh trên tổng tài sản của người giàu trước kia nay được rút gọn lại chỉ áp dụng với những khối bất động sản lớn. Hoặc ở Bỉ, những người có tài khoản chứng khoán trên 1 triệu Euro sẽ nhận được yêu cầu đóng thuế riêng cho số tài sản này, chưa kể các loại thuế bình thường khác vốn áp dụng cho tất cả các nhà đầu tư.
Có thể thấy, việc thu thuế tài sản đối với giới siêu giàu là một bài toán cân não. Một mặt, nó hứa hẹn mang lại nguồn lực để củng cố các dịch vụ công và giảm bớt khoảng cách xã hội. Nhưng mặt khác, những rủi ro về nguy cơ dịch chuyển dòng vốn và khó khăn trong quản lý thu thuế lại khiến nhiều quốc gia dè dặt. Việc tìm kiếm một mô hình thuế linh hoạt, vừa đảm bảo tính công bằng xã hội, vừa không triệt tiêu động lực tăng trưởng kinh tế sẽ tiếp tục là bài toán chung mà các Chính phủ châu Âu phải nỗ lực tìm lời giải trong thời gian tới.
