Kỹ sư Việt Nam đã xây nên những công trình thế kỷ có tính tầm vóc, khẳng định được năng lực, sáng tạo của người Việt trong xây dựng, phát triển đất nước.
Những cầu dây văng có nhịp dài cả trăm mét, những tòa nhà siêu cao tầng, những công trình có kỹ thuật xây dựng phức tạp đang được kỹ sư Việt Nam chinh phục. Và để những niềm tự hào đó được tiếp tục phát huy, bền vững thì cần thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng.

Kỹ sư Việt Nam đã và đang xây dựng những công trình thế kỷ có tính tầm vóc. (Ảnh: Đ.V)
Cho kỹ sư trẻ “cọ xát”, đầu tư vào con người
Ông Trần Ngọc Hải, Phó Tổng Giám đốc Coteccons cho biết, trong khoảng hai thập kỷ qua, năng lực của đội ngũ kỹ sư xây dựng Việt Nam đã có bước tiến rất đáng ghi nhận.
Nếu nhìn lại khoảng 20 năm trước, phần lớn các dự án quy mô lớn và có yêu cầu kỹ thuật phức tạp tại Việt Nam thường do các tổng thầu nước ngoài đảm nhận. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều công trình biểu tượng, dự án công nghiệp quy mô lớn và các dự án có độ phức tạp cao trên thị trường đang được thực hiện bởi các tổng thầu trong nước.
Điều đó cho thấy năng lực của các nhà thầu và kỹ sư Việt Nam đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với thế giới. Ở nhiều lĩnh vực, chúng ta hoàn toàn có thể triển khai các dự án đáp ứng tiêu chuẩn tương đương quốc tế và đảm nhiệm vai trò tổng thầu ở những công trình phức tạp.

Ông Trần Ngọc Hải, Phó Tổng giám đốc Coteccons. (Ảnh: Đại Việt)
“Chúng ta cũng cần nhìn nhận rằng ngành xây dựng thế giới đang thay đổi rất nhanh. Các công nghệ mới, phương pháp quản lý hiện đại và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn, hiệu quả, phát triển bền vững đang đặt ra những thách thức mới đối với đội ngũ kỹ sư”, ông Hải nói.
Theo ông Hải, để tiếp tục phát triển, kỹ sư Việt Nam phải không ngừng học hỏi, cập nhật kiến thức chuyên môn và làm chủ những công nghệ mới.
Bên cạnh năng lực kỹ thuật, ông cho rằng cần đặc biệt coi trọng tư duy tổ chức, khả năng phối hợp và tinh thần trách nhiệm. Một công trình lớn không thể thành công chỉ nhờ một vài cá nhân giỏi, mà cần cả hệ thống vận hành đồng bộ, trong đó mỗi kỹ sư, mỗi bộ phận đều hiểu rõ vai trò và chủ động trong công việc.
Cũng theo ông Hải, một yếu tố quan trọng khác là tạo cơ hội để kỹ sư trẻ được tham gia những dự án lớn, có tính thách thức cao. Thực tế công trường là môi trường đào tạo rất quan trọng, bởi chỉ khi trực tiếp đối diện với những bài toán khó, người kỹ sư mới có điều kiện rèn luyện bản lĩnh, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo.
“Tôi tin rằng kỹ sư Việt Nam có đủ tiềm năng để cạnh tranh và hợp tác với các đồng nghiệp quốc tế. Điều cần thiết là tiếp tục đầu tư vào con người, công nghệ và hệ thống quản lý, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp trong nước tham gia nhiều hơn vào những dự án quy mô lớn, có yêu cầu kỹ thuật cao”, ông Hải chia sẻ.
Theo Phó Tổng giám đốc Coteccons, khi được trao cơ hội và có sự chuẩn bị đầy đủ, tôi tin đội ngũ kỹ sư Việt Nam không chỉ có thể xây dựng những công trình biểu tượng trên chính quê hương mình, mà còn từng bước ghi dấu ấn trên thị trường xây dựng quốc tế.

Những công trình lớn, mang tính biểu tượng đang làm thay đổi diện mạo đô thị, đi cùng sự phát triển của đất nước. (Ảnh: Đ.V)
Tích lũy kinh nghiệm “thực chiến” là tài sản vô giá
Ông Lê Như Phước An, Phó Tổng Giám đốc Thường trực Tập đoàn Trung Nam chia sẻ, ông rất tự hào khi nhìn thấy ngày càng nhiều kỹ sư Việt Nam có thể đứng ra đảm nhận những công trình lớn, phức tạp.
Tuy nhiên, năng lực thật sự nằm ở chỗ chúng ta có tự thiết kế, tính toán, tổ chức thi công, kiểm soát rủi ro, quản lý chi phí và làm chủ công nghệ một cách bền vững hay không. Đó là chặng đường dài, không thể đo bằng thành công của một dự án.

Ông Lê Như Phước An, Phó Tổng Giám đốc Thường trực Tập đoàn Trung Nam. (Ảnh: Đ.V)
Nhìn lại hành trình của Trung Nam, ông An thấy rõ sự trưởng thành về năng lực trong từng công trình. Từ nút giao Ngã Ba Huế, cầu Bạch Đằng đến cầu Mỹ Thuận 2, cầu Rạch Miễu 2 và cầu Phước An, trách nhiệm kỹ thuật mà các đội ngũ trong nước đảm nhận ngày càng lớn.
“Tôi đặc biệt trân trọng những anh em đã đi qua nhiều dự án, vì họ mang theo không chỉ kiến thức trong sách mà cả kinh nghiệm xử lý những tình huống rất thật ngoài hiện trường. Những điều ấy khi được truyền lại cho người trẻ sẽ trở thành tài sản vô cùng quý giá của doanh nghiệp”, ông An nói.
Ông An cho biết, xây dựng hạ tầng không chỉ có cầu đường. Dự án giải quyết ngập do triều tại TP.HCM là một ví dụ về kinh nghiệm xử lý hiện trường.
6 cống kiểm soát triều lớn, 2 cống nhỏ cùng hệ thống đê kè phải phối hợp với cơ khí cửa van, điện, điều khiển và quan trắc. Dự án từng gặp những vướng mắc kéo dài và dự kiến sẽ được hoàn thành cuối năm 2026. Với một công trình như vậy, ai cũng mong sớm hoàn thành, nhưng điều quan trọng hơn cả là khi vận hành, các hạng mục phối hợp an toàn và thực sự giúp thành phố ứng phó với triều cường.
Ở miền Tây Nam Bộ, từ những hạng mục thuộc công trình Cái Lớn - Cái Bé như cống Cái Lớn, Xẻo Rô (tỉnh An Giang) đến cống Vũng Liêm (tỉnh Vĩnh Long) với ba khoang rộng 25 m, cửa van thủy lực và cầu giao thông trên cống, đội ngũ lại phải tích lũy thêm kiến thức về thủy lợi, kết cấu, cơ khí và điều khiển.
“Tôi cho rằng chính sự đa dạng ấy mới giúp năng lực kỹ sư phát triển lâu dài”, ông An nhận định.

Dự án ngăn triều quy mô vốn gần 10.000 tỷ đồng tại TP.HCM sắp sửa hoàn thành. (Ảnh: Minh Quân)
Đối với vấn đề giữ chân kỹ sư giỏi, người giỏi, ông An cho rằng, không thể chỉ nói bằng khẩu hiệu. Người làm kỹ thuật cần được tin tưởng, được giao việc đủ thử thách và biết rằng nỗ lực của mình được ghi nhận.
Một kỹ sư trẻ nếu có cơ hội theo sát người đi trước từ lúc lập biện pháp, ra hiện trường đến khi nghiệm thu, rồi dần được tự mình chịu trách nhiệm, sẽ tiến bộ rất nhanh.
Doanh nghiệp phải tạo điều kiện học công nghệ mới, có chế độ đãi ngộ và con đường nghề nghiệp rõ ràng. Bên cạnh đó, cần phải duy trì được công việc để anh em kỹ sư yên tâm gắn bó.
“Tôi muốn người kỹ sư khi nhìn lại hành trình 10 năm, 20 năm làm nghề, khi đó, họ có thể thấy mình đã trưởng thành cùng những công trình lớn của đất nước. Đó là điều đáng giữ gìn và tự hào nhất”, ông An nói.
Ở góc độ đào tạo, liên quan vấn đề phát triển đội ngũ kỹ sư, trả lời PV Báo Điện tử VTC News, PGS.TS. Tống Trần Tùng, nguyên Trưởng Bộ môn Kết cấu, Trưởng khoa Công trình, Trường Đại học Giao thông vận tải cho biết, để kỹ sư Việt Nam đủ khả năng đảm nhận các công trình quy mô lớn, phức tạp trong tương lai cần bắt đầu từ việc đổi mới chương trình đào tạo.
Theo ông Tùng, chương trình đào tạo kỹ sư xây dựng phải được rà soát, bổ sung thường xuyên để theo kịp sự phát triển của công nghệ trong khảo sát, thiết kế, giải pháp kết cấu và biện pháp thi công.
Đội ngũ giảng viên ở các trường đại học, cao đẳng cũng cần được cập nhật kiến thức tương ứng với những môn học mình đảm nhiệm. Chương trình đào tạo này cần được cập nhật, bổ sung thường xuyên để không bị lạc hậu trước làn sóng công nghệ liên tục phát triển của ngành xây dựng.
Ông Tùng đề xuất, cần nghiên cứu xây dựng lại chương trình khung đào tạo kỹ sư xây dựng, xác định những yêu cầu cốt lõi mang tính bắt buộc nhưng vẫn tạo điều kiện để các trường và giảng viên chủ động cập nhật kiến thức chuyên môn.
Một vấn đề khác được ông đặt ra là sự phụ thuộc vào giáo trình đã biên soạn từ nhiều năm trước. Theo ông Tùng, nếu giảng viên chỉ truyền đạt lại nội dung có sẵn mà không cập nhật kiến thức mới, việc giảng dạy rất dễ trở nên “máy móc”.
Quan điểm của ông không phải phủ nhận giá trị của kiến thức nền tảng, mà là yêu cầu đổi mới cách sử dụng tài liệu và tổ chức giảng dạy. Những kiến thức cốt lõi cần được duy trì, nhưng phải được bổ sung bằng dữ liệu thực tế, nghiên cứu mới và các ứng dụng công nghệ đang được triển khai.
Nhìn về tương lai 10-20 năm tới, ông cho rằng đào tạo kỹ sư không thể chỉ chạy theo những công cụ đang phổ biến. Chương trình học phải xây dựng được nền tảng chuyên môn vững chắc, đồng thời giúp sinh viên phát triển tư duy độc lập và khả năng thích ứng với công nghệ mới.
“Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đào tạo ra những kỹ sư biết vận hành công cụ hiện đại, mà phải hình thành đội ngũ có khả năng phân tích, sáng tạo, cải tiến và phát triển giải pháp kỹ thuật của riêng mình. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực làm chủ công nghệ xây dựng và tăng khả năng cạnh tranh của kỹ sư Việt Nam trên trường quốc tế” , ông Tùng nói.
Ham học hỏi và đầy khát vọng
PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), cho rằng hành trình làm chủ công nghệ xây dựng của kỹ sư Việt thể hiện tinh thần ham học hỏi và khát vọng làm chủ những công nghệ mới, tiên tiến.
Theo ông Chủng, tinh thần ham học hỏi và khát vọng làm chủ công nghệ của kỹ sư Việt được thể hiện qua những cây cầu có kỹ thuật phức tạp, những đường hầm xuyên núi dài nhiều kilomet hay những tòa nhà siêu cao tầng.

PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI). (Ảnh: Đại Việt)
Ông Trần Chủng cho rằng, kỹ sư Việt luôn muốn tự chứng minh năng lực và sự tự tin của mình. Đồng thời, họ cũng rất khiêm nhường trong học hỏi. Họ biết mình không biết điều gì, hiểu rõ những gì mình chưa nắm được và chủ động tìm đến những người có kiến thức, kinh nghiệm để học. Các kỹ sư cũng sẵn sàng học ngày đêm cùng các chuyên gia trong nước cũng như quốc tế.
Đó cũng là đặc điểm của đội ngũ kỹ sư xây dựng, nhà khoa học, chuyên gia Việt Nam hiện nay: cầu thị, ham học hỏi, thông minh và khát vọng chứng minh khả năng làm chủ công nghệ. Vì vậy, trong cách nghĩ và cách làm, họ sáng tạo và mạnh dạn. Và ông rất ấn tượng với điều đó.
“Kỹ sư Việt Nam rất khiêm nhường trong học hỏi. Họ biết mình không biết điều gì, hiểu rõ những gì mình chưa nắm được và chủ động tìm đến những người có kiến thức, kinh nghiệm để học”, PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch VARSI nói.
Ông Chủng đánh giá rất cao việc kỹ sư Việt Nam dám mơ ước, dám làm những điều mà trước đây chúng ta chưa làm được. Điển hình như trước đây, cầu bê tông đúc hẫng từng là công nghệ rất khó; nhiều năm, kỹ sư Việt chỉ làm được nhịp khoảng 50-60 m. Sau này, với những nhịp khoảng 120 m hoặc lớn hơn, người Việt đã tự tổ chức thi công. Điều đó cho thấy khi có khát vọng, người Việt hoàn toàn có thể vận dụng trí tuệ để làm thành công những công trình lớn.
Theo ông Chủng, thành công đó chứng minh hai điều. Thứ nhất, kỹ sư hiểu sâu sắc những vấn đề kỹ thuật mình đang làm. Thứ hai, khi hiểu rõ công việc, họ cũng nhận ra những nội dung vượt quá khả năng hiện tại, và biết khi nào cần học hỏi, khi nào thuê chuyên gia hoặc nhờ hỗ trợ từ bên ngoài.
Cũng theo ông Chủng, trình độ kỹ sư được đánh giá thông qua sản phẩm. Những công trình quy mô đặc biệt mà các nước xung quanh làm được thì Việt Nam cũng hoàn toàn có khả năng làm được. Không có cuộc thi nào để đánh giá chính xác ai giỏi hơn ai, nhưng chính những công trình đã làm là minh chứng rằng người Việt Nam có thể làm những việc mà trước đây chúng ta còn tự ti.
Hiện nay, Việt Nam có nhiều công trình tiêu biểu, có những công trình đạt tầm vóc quốc tế. Chẳng hạn cầu Bãi Cháy từng giữ kỷ lục thế giới về nhịp chính dài nhất của cầu dây văng một mặt phẳng dây, tới 435 m. Kỹ sư Việt Nam được tham gia thực hiện những công trình như vậy là niềm tự hào.
Ông Chủng chia sẻ, Việt Nam đang và sẽ xây dựng nhiều công trình tầm vóc. Công trình càng lớn càng phức tạp, vì thế đòi hỏi khả năng tập hợp nguồn lực. Một người, một doanh nghiệp không thể làm hết mọi việc, nhưng có thể quy tụ nhiều người giỏi để cùng tạo ra một sản phẩm lớn. Điều quan trọng là tập hợp được trí tuệ, kinh nghiệm và kiến thức của nhiều người.
Chủ tịch VARSI cho biết, trình độ càng cao, bài toán kỹ thuật càng khó. Điều này không chỉ đúng với đường bộ, cầu, hầm, mà với cả những lĩnh vực mới như metro, với hệ thống thông tin, tín hiệu, điều khiển, phương tiện và đoàn tàu.
Khi tiếp cận những công nghệ gần như lần đầu triển khai, chúng ta phải chịu khó học hỏi, hiểu rõ việc cần làm và xác định cần phối hợp với ai. Hợp tác trong khoa học, công nghệ và xây dựng vì thế ngày càng cần thiết.
Theo ông Chủng, thực hiện những chủ trương lớn của Đảng về phát triển đất nước đó là giao thông đi trước, kinh tế phát triển theo, đời sống xã hội được nâng cao. Tuy nhiên, công trình giao thông cũng tác động thường xuyên, trực tiếp đến tự nhiên và môi trường.
Người làm xây dựng phải luôn chú trọng bảo vệ môi trường, giảm thiểu đến mức thấp nhất tác động tiêu cực, bởi môi trường bền vững cũng chính là nền tảng cho sự bền vững của các công trình. Đây là trách nhiệm của người làm xây dựng đối với các thế hệ tương lai.