Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và tỷ phú Phạm Nhật Vượng dự lễ trao giải VinFuture 2025. Ảnh: VFP
Các chuyên gia nổi tiếng thế giới đã và đang có chung một điểm đến là Việt Nam, thông qua sự kết nối từ VinFuture, giải thưởng do tỷ phú Phạm Nhật Vượng và phu nhân đồng sáng lập.
Sau hơn 5 năm, dấu ấn của VinFuture không chỉ được đo bằng những giải thưởng đã trao, mà còn bằng những kết nối khoa học đang tiếp tục tạo ra giá trị mới cho Việt Nam.
Chủ nhân của Millennium Technology, Nobel Vật lý, Nobel Hóa học lựa chọn đồng hành cùng Việt Nam
GS Omar Yaghi đang tham gia Hội đồng Cố vấn của Trung tâm Trí tuệ Môi trường (CEI), Trường ĐH VinUni. Ảnh: VFP
Một trong những bộ óc kiệt xuất nhất thế giới hiện nay là GS Omar Yaghi (Đại học California, Berkeley, Mỹ) đang đồng hành cùng với Việt Nam. Ông một trong những nhà khoa học vật liệu có ảnh hưởng nhất thế giới và là chủ nhân Giải Đặc biệt VinFuture mùa đầu tiên, sau đó là chủ nhân Giải Nobel Hóa học 2025. GS đang hợp tác cùng Trường Đại học VinUni phát triển AIRES, hệ thống trí tuệ nhân tạo hỗ trợ khám phá và thiết kế vật liệu mới.
Đáng chú ý, đằng sau một công trình được công bố trên tạp chí Nature Synthesis năm 2025 là cơ hội để các nhà khoa học trẻ Việt Nam tham gia trực tiếp vào những hướng nghiên cứu đang định hình tương lai của ngành vật liệu. Hơn nữa, những vật liệu mới được phát triển hôm nay có thể trở thành nền tảng cho các công nghệ lưu trữ năng lượng, xử lý môi trường hay y sinh trong tương lai.
GS Konstantin Novoselov cùng các nhà nghiên cứu tại VOLTERRA, hệ thống sạc thông minh đột phá được phát triển bởi các nhà khoa học Trung tâm Trí tuệ Môi trường (CEI), VinUni và thế giới. Ảnh: CEI
Ngoài GS Omar, GS Richard Friend (Đại học Cambridge, Anh, chủ nhân Giải Millennium Technology 2010) và GS Konstantin Novoselov (Đại học Quốc gia Singapore, chủ nhân Giải Nobel Vật lý 2010) cũng đang đồng hành trong vai trò cố vấn khoa học cùng Trung tâm Đổi mới Công nghệ Vật liệu (CMIT) của VinUni nhằm xây dựng năng lực nghiên cứu vật liệu tiên tiến tại Việt Nam.
Sau quá trình làm việc với VinUni trong khuôn khổ các hoạt động của Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture, GS Novoselov đã thúc đẩy hợp tác giữa CMIT và Viện Nghiên cứu Vật liệu Thông minh (I-FIM) tại Singapore. Quan hệ hợp tác này cũng mở ra cơ hội trao đổi nghiên cứu viên, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, triển khai các dự án chung và nâng cao chất lượng công bố khoa học quốc tế của Việt Nam.
Trong lĩnh vực phát triển bền vững, GS Ermias Kebreab (Đại học California, Davis, Mỹ), Thành viên Hội đồng Sơ khảo VinFuture và là chuyên gia hàng đầu thế giới về nông nghiệp bền vững, hiện đang tham gia dự án Hệ thống nuôi trồng thủy sản thông minh (Smart Marine Aquaculture System, SMAS) và đồng hành cùng các sáng kiến chuyển đổi xanh tại Khánh Hòa.
Những dự án vì sự phát triển của Việt Nam, hàng triệu người được hưởng lợi
Nhiều người Việt Nam sẽ được hưởng lợi từ những dự án đặc biệt có sự hỗ trợ của các chuyên gia hàng đầu. Đây có lẽ là giá trị lớn nhất mà sự kết nối của VinFuture mang lại.
Cụ thể, trong lĩnh vực nông nghiệp, kể từ năm 2023, qua sự kết nối của VinFuture và hỗ trợ kinh phí từ Quỹ Thiện tâm (Tập đoàn Vingroup), GS.TS Lê Huy Hàm (nguyên Viện trưởng Viện Di truyền nông nghiệp), chuyên gia đầu ngành về di truyền và chọn tạo giống cây trồng, cùng các cộng sự đã triển khai dự án "Nghiên cứu ứng dụng chỉ thị phân tử trong phát triển giống sắn kháng bệnh khảm lá có kiểu hình thân thẳng, hàm lượng tinh bột ổn định, năng suất cao" trong giai đoạn 2023 -2027.
Giống sắn được phát triển từ nghiên cứu của GS Lê Huy Hàm hội tụ đồng thời nhiều đặc tính ưu việt như kháng bệnh khảm lá, cho năng suất tinh bột cao và có kiểu hình thân thẳng. Ảnh: Quỹ Thiện tâm
Thành công của dự án này sẽ góp phần bảo vệ sinh kế cho hàng triệu nông dân, bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho các nhà máy chế biến, tăng sức cạnh tranh của ngành sắn Việt Nam trên thị trường quốc tế. Đáng chú ý, vào tháng 4/2026 vừa qua, giống sắn đầu tiên của dự án đã được Viện hoàn thiện hồ sơ đăng ký công nhận.
Ngoài ra, một ví dụ tiêu biểu khác là dự án VNPreventStroke, nền tảng ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ dự báo nguy cơ và phòng ngừa đột quỵ tại Việt Nam. Ý tưởng dự án này được khơi nguồn sau Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture năm 2024, khi, tham gia các phiên tọa đàm chuyên đề cùng các bác sĩ và nhà nghiên cứu Việt Nam.
Từ những trao đổi trên, GS. TS. BS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai, cùng GS. TS Đỗ Ngọc Minh (Đại học Illinois Urbana-Champaign, Mỹ; ĐH VinUni, Việt Nam) và các cộng sự đã đề xuất xây dựng một nền tảng số dành riêng cho người Việt Nam.
Đến nay, dự án đã được phê duyệt chủ trương tài trợ và đang được hoàn thiện để triển khai. Theo nhóm dự án, nếu được phát triển rộng rãi, hệ thống có thể hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ đột quỵ, qua đó giúp người dân điều chỉnh lối sống kịp thời và góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế. Trong bối cảnh đột quỵ vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật tại Việt Nam, tác động tiềm năng của dự án này có thể vượt xa phạm vi của một nghiên cứu đơn lẻ.
Bên cạnh đó, có một hướng kết nối khác là hệ thống robot phục hồi chức năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo do PGS.TS Mạc Thị Thoa và các cộng sự tại Đại học Bách khoa Hà Nội phát triển.
Mỗi năm, thực tế có hàng chục nghìn bệnh nhân Việt Nam phải trải qua quá trình phục hồi kéo dài sau đột quỵ hoặc chấn thương thần kinh. Trong khi đó, các thiết bị phục hồi chức năng hiện đại vẫn còn đắt đỏ, cũng như chưa phổ biến tại nhiều cơ sở y tế.
GS Raymond Kai-yu Tong giới thiệu về công nghệ "Bàn tay hy vọng" tại Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2025. Ảnh: VFP
Thông qua mạng lưới kết nối của VinFuture, nhóm nghiên cứu đã có sự hợp tác với GS Raymond Kai-yu Tong (Đại học Trung Văn Hong Kong, Trung Quốc), một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về robot phục hồi chức năng, sau các hoạt động học thuật năm 2025.
Dự án đã được phê duyệt chủ trương tài trợ và đang được hoàn thiện theo hướng phát triển các thiết bị phục hồi chức năng ứng dụng AI “Made in Vietnam”, kết hợp kinh nghiệm quốc tế với điều kiện thực tiễn trong nước.
Nếu thành công, công nghệ này có thể giúp giảm chi phí điều trị, nâng cao hiệu quả phục hồi và đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ chất lượng cao cho người bệnh sau đột quỵ hoặc chấn thương thần kinh.
Những dự án tiêu biểu trên không chỉ là giá trị cộng thêm sau mỗi mùa giải, mà có thể trở thành một trong những di sản quan trọng nhất của VinFuture đối với khoa học Việt Nam. Đó là giúp Việt Nam tiếp cận gần hơn với các mạng lưới tri thức hàng đầu thế giới, và đưa các thành tựu khoa học đến gần hơn với đời sống người dân, giải quyết những vấn đề, bài toán thực tiễn của Việt Nam.
