Điện Voi Ré nằm trên đồi Thọ Cương, phường Thủy Xuân, cách trung tâm TP Huế khoảng 5km, được xây dựng năm 1817 trên khu đất rộng khoảng 2.000m2.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Huế, đây là chứng tích gắn với đội Kinh tượng nhà Nguyễn, đồng thời là một di tích độc đáo thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế - Di sản văn hóa thế giới.
Điện Voi Ré được công nhận là di tích cấp quốc gia năm 1998.
Theo tư liệu giới thiệu về di tích, tên gọi Voi Ré gắn với một truyền thuyết được lưu truyền từ thời Trịnh - Nguyễn phân tranh. Chuyện kể rằng, trong một trận giao chiến với Đàng Ngoài, một dũng tướng Đàng Trong hy sinh trên chiến trường. Con voi của vị tướng sau đó chạy hàng trăm dặm từ chiến địa về thủ phủ Phú Xuân.
Khi đến phía đông đồi Thọ Cương, con voi rống lên một tiếng vang trời, như phẫn uất, như đau thương rồi gục xuống trút hơi thở cuối cùng. Cảm kích trước sự trung thành của con vật, người dân địa phương làm lễ an táng, xây mộ và gọi là mộ Voi Ré.
Sau khi lên ngôi, vua Gia Long cho xây dựng bên cạnh mộ voi một ngôi điện để thờ các vị thần bảo vệ cùng những voi chiến có công của triều Nguyễn.
Cổng tam quan dẫn vào điện Voi Ré được xây bằng gạch vồ, mái lợp ngói liệt. Từ phía ngoài, 17 bậc cấp dẫn lên khuôn viên.
Những chi tiết trang trí, khảm sành sứ trên cổng tam quan. Sau hơn hai thế kỷ, một số mảng trang trí đã sứt vỡ, bong tróc.
Phía trước điện Voi Ré là Hồ Điện. Đây từng là nơi voi uống nước mỗi khi tham gia các cuộc đấu với hổ tại Hổ Quyền (đấu trường voi - hổ dưới triều Nguyễn), cách đó khoảng 400m.
Các công trình được bố trí theo trục từ cổng tam quan, khoảng sân rộng, bình phong đến khu vực thờ tự phía trong.
Điện được xây theo kiến trúc chữ “Môn”, có vòng thành bằng gạch bao quanh.
Trong sân điện có bức bình phong Long Mã được trang trí bằng kỹ thuật khảm sành sứ.
Miếu Long Châu là công trình trung tâm của điện Voi Ré, được xây theo kiểu "trùng thiềm điệp ốc", gồm 5 gian 2 chái, diện tích khoảng 156m2.
Bên trong có hệ thống liên ba bằng gỗ với 104 ô hộc, chủ yếu trang trí chữ Thọ theo lối triện cùng các họa tiết hoa lá, chim muông.
Miếu Long Châu và một số đoạn tường thành tại điện Voi Ré từng được trùng tu, tôn tạo trong giai đoạn 2017 - 2019.
Hiện trong miếu đặt bài vị của bốn vị thần gồm thần Thiên Sư, thần Chúa Động, thần Hồng Nương và thần Tiền Hậu Khai Khẩn.
Hai bên miếu Long Châu là Đông Phối điện và Tây Phối điện, nơi thờ những voi đã hy sinh trong chiến trận vào thời kỳ hình thành triều Nguyễn. Hai công trình cũng từng được sử dụng để tiếp đón quan khách trong các dịp tế lễ.
Trước đây, hai phối điện được lợp ngói liệt. Sau khi phần mái hư hỏng, mái tôn được lợp tạm để bảo vệ các cấu kiện gỗ bên trong.
Phía trước hai phối điện là các miếu Tượng, nơi từng đặt bài vị của 4 voi chiến lập nhiều công trạng, mang tước hiệu Đô đốc Hùng Tượng Ré, Đô đốc Hùng Tượng Bích, Đô đốc Hùng Tượng Nhĩ và Đô đốc Hùng Tượng Bôn.
Tượng voi bằng đá bên trong một miếu Tượng. Phần ngà của tượng hiện không còn nguyên vẹn.
Việc lập miếu, đặt bài vị và tước hiệu cho voi chiến tạo nên nét đặc biệt của điện Voi Ré, thể hiện sự tôn vinh dành cho những con vật từng gắn bó với hoạt động quân sự của triều Nguyễn.
Một công trình thờ tự nhỏ nằm giữa hệ thống cổng, tường thành và các hạng mục kiến trúc cổ trong khuôn viên điện Voi Ré.
Không gian thờ tự này mang ý nghĩa đề cao lòng trung thành, tinh thần trọng tình, trọng nghĩa của người xưa.
Qua hơn 200 năm, một số đoạn tường, cổng và hạng mục tại điện Voi Ré đã nứt vỡ, bong tróc, nhiều vị trí để lộ lớp gạch phía trong.
Ngày nay, điện Voi Ré là điểm đến dành cho du khách muốn khám phá một không gian thờ tự đặc biệt, gắn với đội Kinh tượng và những "chiến binh voi" dưới triều Nguyễn.
