Musique de Salon thuộc nhóm thứ hai.
Giữa thời đại công nghệ có thể can thiệp ngày càng sâu vào âm thanh sân khấu, Musique de Salon chọn một hướng đi khác: đưa người nghe trở về với giá trị của âm thanh nguyên bản. Ở số thứ 22 với chủ đề “Âm Nhạc và Điện Ảnh II”, dấu ấn ấy được thể hiện qua dàn nhạc 50 nghệ sĩ, những bản phối nhiều lớp và cách Đức Trí dành cả khoảng trống cho giọng hát lẫn sự im lặng.
50 nghệ sĩ và bài toán của một dàn nhạc lớn
Một trong những điểm đáng chú ý của chương trình nằm ở quy mô dàn nhạc. Nếu một dàn nhạc thính phòng thông thường có thể vận hành với khoảng 35-40 nhạc công, Musique de Salon lựa chọn đội hình lên tới 50 nghệ sĩ, tăng khoảng 25% về số lượng.
Con số lớn hơn đồng nghĩa với khả năng tạo ra một cấu trúc âm thanh dày và nhiều lớp hơn, nhưng cũng kéo theo yêu cầu cao hơn về tổ chức và sự đồng bộ. Khi hàng chục nghệ sĩ cùng xuất hiện trên sân khấu, độ chính xác trở thành yếu tố quan trọng. Nhịp độ, cường độ, cách vào bè hay sự phối hợp giữa các nhóm nhạc cụ đều phải được kiểm soát chặt chẽ để tổng thể không trở nên nặng nề.
Đây cũng là nơi dấu ấn của nhạc sĩ Đức Trí và ê-kíp thể hiện rõ. Thay vì sử dụng số lượng nhạc công như một cách phô diễn quy mô, dàn nhạc được khai thác nhằm tăng độ sâu cho bản phối. Bộ dây và bộ đồng tạo thành những lớp âm thanh nối tiếp nhau, trong khi các nhạc cụ khác được bố trí để bổ sung màu sắc.
Điều này thể hiện khá rõ trong phần âm nhạc của Tây Du Ký. Các nhạc cụ phương Tây kết hợp với nhạc cụ truyền thống, tạo nên một không gian âm thanh có chiều sâu, đồng thời gợi lại màu sắc quen thuộc của tác phẩm điện ảnh.
Biết khi nào cần “im lặng"
Với một dàn nhạc 50 người, lựa chọn dễ thấy nhất có thể là để toàn bộ nhạc cụ cùng phát huy sức mạnh. Tuy nhiên, cách phối khí của Đức Trí lại đi theo hướng tiết chế hơn. Một trong những nguyên tắc nổi bật là sự “nhường nhịn và đối thoại” giữa giọng hát với nhạc cụ.
Ở những phân đoạn cần làm nổi bật ca sĩ, dàn nhạc chủ động lùi lại. Các bè được sắp xếp để không lấn át vùng âm thanh của giọng hát, đôi khi chỉ còn tiếng guitar nhẹ hoặc một lớp violin mỏng làm nền. Nhờ vậy, dàn nhạc đông người không trở thành một “bức tường âm thanh”, mà thay đổi vai trò theo từng thời điểm: lúc nâng đỡ, khi đối thoại và có lúc hoàn toàn nhường sân khấu cho giọng hát.
Đáng chú ý, sự im lặng cũng được sử dụng như một phần của bản phối. Ở một số đoạn chuyển tiết tấu, toàn bộ dàn nhạc cùng ngắt âm trong thời gian ngắn. Khoảng trống xuất hiện giữa hai lớp âm thanh tạo nên độ nén về cảm xúc, qua đó khiến nốt nhạc tiếp theo trở nên nổi bật hơn.
Đó cũng là một trong những điểm cho thấy tư duy phối khí không nhất thiết nằm ở việc đưa thêm bao nhiêu âm thanh vào tác phẩm, mà còn ở việc biết khi nào nên để âm thanh dừng lại.
Trong cấu trúc ấy, năm giọng ca Uyên Linh, Phan Mạnh Quỳnh, Thùy Chi, Nguyên Hà và Trọng Bắc không được đặt tách biệt khỏi dàn nhạc. Giọng hát trở thành một thành phần trong tổng thể âm thanh và liên tục tương tác với phần hòa âm phía sau.
Uyên Linh mang đến sắc thái mạnh mẽ với phần âm nhạc từ The Bodyguard, trong đó giọng hát được đặt bên sự cuộn trào của bộ đồng. Ở một màu sắc khác, Phan Mạnh Quỳnh thể hiện Có chàng trai viết lên cây từ Mắt Biếc. Cách hát mang tính tự sự của nam ca sĩ được nâng đỡ bởi những quãng vuốt dây của bè violin, thay vì một lớp hòa âm quá dày.
Cách xử lý này giúp mỗi giọng ca vẫn giữ được đặc trưng riêng nhưng không phá vỡ cấu trúc chung của chương trình. Ca sĩ và dàn nhạc không cạnh tranh để trở thành trung tâm, mà bổ sung cho nhau.
Để có được sự liền mạch đó, phần biểu diễn trên sân khấu chỉ là lớp cuối cùng mà khán giả nhìn thấy. Phía sau là bài toán về phối khí, tập luyện và khả năng phối hợp giữa ca sĩ với hàng chục nhạc công.
Giá trị của đêm nhạc
Điểm đáng chú ý của Musique de Salon vì thế không chỉ nằm ở quy mô 50 nghệ sĩ hay những tên tuổi xuất hiện trong chương trình. Giá trị của chuỗi đêm nhạc còn đến từ cách tổ chức một trải nghiệm nghe có chủ đích: dàn nhạc lớn nhưng không chạy theo âm lượng; bản phối nhiều lớp nhưng vẫn dành không gian cho ca sĩ; kỹ thuật được sử dụng để phục vụ cảm xúc thay vì trở thành yếu tố phô diễn.
Trong bối cảnh những sân khấu ngày càng đầu tư mạnh vào công nghệ nghe nhìn, lựa chọn tập trung vào chất lượng âm thanh và kỹ nghệ phối khí tạo nên nét riêng cho Musique de Salon.
Sau hơn hai giờ biểu diễn, điều còn lại không chỉ là những ca khúc quen thuộc từ điện ảnh, mà còn là cách chúng được kể lại bằng một cấu trúc âm nhạc khác. Và ở đó, dấu ấn của Đức Trí có lẽ nằm ở một điều tưởng như đơn giản: biết khi nào cần để 50 nghệ sĩ cùng cất tiếng, và cũng biết khi nào tất cả cần im lặng để một giọng hát được vang lên.
