Tôi từng nghĩ mua được nhà là câu chuyện của những người có thu nhập cao.
Khi mới đi làm, tôi nhìn những đồng nghiệp lương gấp đôi, gấp ba mình và mặc nhiên cho rằng họ sẽ là những người đầu tiên sở hữu bất động sản. Còn những người có mức thu nhập bình thường, hàng tháng vẫn mang cơm đi làm, hiếm khi đổi điện thoại và gần như không tham gia những cuộc vui đắt đỏ, có lẽ sẽ phải thuê nhà rất lâu.
Nhưng sau hơn 20 năm đi làm, tôi nhận ra thực tế không đơn giản như vậy.
Một số người từng có thu nhập rất cao vẫn liên tục vay tiêu dùng, đổi xe, chuyển nhà thuê và gần như không có khoản tích lũy đáng kể. Trong khi đó, vài người bạn chưa từng có mức lương quá nổi bật đã lần lượt mua được căn nhà đầu tiên, trả gần hết nợ và bắt đầu tích lũy cho tuổi nghỉ hưu.
Họ không giàu lên sau một quyết định lớn. Họ tích lũy tài sản từ hàng nghìn lựa chọn nhỏ, lặp lại suốt nhiều năm.
Họ không đợi lương cao mới bắt đầu tiết kiệm
Sai lầm phổ biến nhất của nhiều người trẻ là nghĩ rằng thu nhập hiện tại còn thấp nên chưa cần tiết kiệm. Họ tự hứa rằng khi lương tăng lên 20 triệu, 30 triệu hoặc cao hơn, việc tích lũy sẽ bắt đầu.
Thế nhưng, mức sống thường tăng cùng tốc độ với thu nhập.
Khi lương tăng, căn phòng thuê cũng tốt hơn, điện thoại đắt hơn, số lần ăn ngoài nhiều hơn và tiêu chuẩn về quần áo, du lịch, giải trí cũng được nâng lên. Nếu không hình thành thói quen giữ lại tiền từ sớm, người có lương 30 triệu vẫn có thể tiêu hết như khi từng nhận 10 triệu.
Những người mua được nhà dù thu nhập không quá cao thường làm ngược lại. Họ tiết kiệm ngay từ lúc số tiền để dành còn rất nhỏ.
Có người bắt đầu với 500.000 đồng mỗi tháng. Sau đó tăng lên 1 triệu, 2 triệu rồi 4 triệu khi thu nhập tốt hơn. Con số ban đầu không lớn, nhưng thói quen đã được hình thành trước khi mức sống kịp phình ra.
Họ hiểu rằng tài sản không bắt đầu từ mức lương cao. Tài sản bắt đầu từ khoảng cách giữa số tiền kiếm được và số tiền tiêu đi.
Họ coi tiền mua nhà là một khoản bắt buộc, không phải phần còn thừa
Nhiều người quản lý tiền theo cách: chi tiêu trong tháng trước, còn bao nhiêu mới tiết kiệm. Kết quả là phần "còn lại" thường rất ít, thậm chí bằng không.
Những người có kế hoạch mua nhà lại thường làm theo chiều ngược lại. Ngay khi nhận lương, họ chuyển một khoản cố định sang tài khoản riêng. Số tiền còn lại mới được dùng cho sinh hoạt.
Khoản tích lũy đó được đối xử giống như tiền thuê nhà, tiền điện hay học phí của con: phải đóng đúng hạn, không được tùy tiện bỏ qua.
Ví dụ, một người thu nhập 18 triệu đồng, đều đặn dành 4 triệu đồng mỗi tháng sẽ tích lũy được 48 triệu đồng mỗi năm, chưa tính tiền thưởng và lãi. Sau 7 năm, số tiền gốc đã lên tới 336 triệu đồng. Nếu tăng mức tiết kiệm khi thu nhập cải thiện và tận dụng thêm tiền thưởng cuối năm, khoản vốn có thể lớn hơn đáng kể.
336 triệu đồng chưa đủ để mua một căn nhà tại thành phố lớn, nhưng có thể trở thành phần vốn ban đầu, giúp người mua giảm số tiền phải vay hoặc mở ra lựa chọn tại khu vực xa trung tâm hơn.
Điều quan trọng là họ không chờ một khoản tiền lớn bất ngờ xuất hiện. Họ tự tạo ra khoản tiền lớn từ những khoản nhỏ được bảo vệ nghiêm túc.
Họ không liên tục "nâng cấp cuộc sống" mỗi khi được tăng lương
Sau mỗi lần tăng thu nhập, nhiều người lập tức tăng mức chi tiêu. Lương tăng 3 triệu đồng thì tiền thuê nhà tăng 1 triệu, tiền ăn uống tăng 1 triệu, phần còn lại được dùng để mua sắm hoặc trả góp.
Nhìn bề ngoài, cuộc sống có vẻ tốt hơn. Nhưng xét về tài chính, khả năng tích lũy không thay đổi.
Những người có thể mua nhà dù lương không quá cao thường trì hoãn việc nâng cấp mức sống. Khi thu nhập tăng, họ giữ nguyên phần lớn chi phí cũ và chuyển phần chênh lệch vào quỹ tài sản.
Nếu lương tăng từ 15 triệu lên 18 triệu đồng nhưng chi phí chỉ tăng thêm 500.000 đồng, họ có thể để dành thêm 2,5 triệu đồng mỗi tháng. Chỉ riêng khoản tăng thêm này đã tạo ra 30 triệu đồng một năm.
Sau nhiều năm, chính phần thu nhập tăng nhưng không bị tiêu hết đã tạo nên khoảng cách tài sản rất lớn giữa những người có mức lương tương đương.
Họ không sống kham khổ. Họ chỉ không biến mọi lần tăng lương thành một lần tăng chi tiêu.
Họ chấp nhận mua căn nhà đầu tiên chưa hoàn hảo
Một lý do khiến nhiều người trì hoãn việc mua nhà là họ đặt quá nhiều yêu cầu cho căn nhà đầu tiên: phải gần trung tâm, đủ rộng, tiện đi làm, có chỗ đỗ xe, gần trường học và có khả năng tăng giá tốt.
Tất nhiên, đó đều là những mong muốn hợp lý. Nhưng khi ngân sách có hạn, một căn nhà đáp ứng tất cả tiêu chí thường vượt xa khả năng tài chính.
Những người mua được nhà sớm thường chấp nhận rằng căn nhà đầu tiên chỉ là bước khởi đầu.
Họ có thể chọn diện tích nhỏ hơn, vị trí xa hơn, nhà cũ hơn hoặc khu vực chưa có đầy đủ tiện ích. Họ đánh đổi một phần sự tiện nghi hiện tại để đổi lấy quyền sở hữu và khả năng tích lũy tài sản dài hạn.
Căn nhà đầu tiên của họ không nhất thiết là nơi ở cả đời. Nó có thể là nền tảng để sau 5-10 năm, khi thu nhập và giá trị tài sản tăng lên, họ đổi sang căn phù hợp hơn.
Trong khi một số người chờ đủ tiền mua căn nhà mơ ước, giá nhà có thể tiếp tục tăng và khoảng cách ngày càng xa. Người thực tế hơn thường bắt đầu từ lựa chọn vừa sức.
Họ rất thận trọng với những khoản nợ không tạo ra tài sản
Không phải mọi khoản nợ đều xấu. Vay mua nhà, vay đầu tư cho giáo dục hoặc công việc có thể giúp một người tiến nhanh hơn nếu được tính toán kỹ.
Ngược lại, nợ tiêu dùng thường làm giảm khả năng mua nhà trong tương lai.
Một khoản trả góp điện thoại 2 triệu đồng mỗi tháng, khoản vay mua xe 5 triệu đồng hay dư nợ thẻ tín dụng kéo dài có thể khiến dòng tiền bị thu hẹp đáng kể. Khi cần vay mua nhà, người vay không chỉ thiếu tiền tích lũy mà còn bị giảm khả năng trả nợ.
Những người có mức lương vừa phải nhưng vẫn mua được nhà thường tránh mang nhiều khoản nợ cùng lúc. Họ có thể dùng điện thoại lâu hơn, mua xe vừa túi tiền hơn hoặc hoãn những món đồ chưa thật sự cần thiết.
Họ hiểu rằng mỗi khoản trả góp hôm nay đều lấy đi một phần khả năng sở hữu tài sản ngày mai.
Họ không chỉ tiết kiệm, họ còn tìm cách tăng giá trị của tiền
Chỉ cắt giảm chi tiêu là chưa đủ, đặc biệt khi giá nhà tăng nhanh hơn thu nhập. Những người có kế hoạch tài chính dài hạn thường để tiền làm việc thay vì giữ toàn bộ trong tài khoản thanh toán.
Tùy khẩu vị rủi ro, họ có thể gửi tiết kiệm, mua chứng chỉ tiền gửi, đầu tư định kỳ vào các sản phẩm phù hợp hoặc tìm cách tăng thu nhập từ công việc phụ.
Điểm chung là họ không chạy theo lợi nhuận quá cao và cũng không đặt toàn bộ tiền mua nhà vào kênh rủi ro lớn. Họ ưu tiên bảo toàn vốn, duy trì tính thanh khoản và để khoản tích lũy tăng dần theo thời gian.
Lợi nhuận đầu tư không thay thế được thói quen tiết kiệm, nhưng có thể rút ngắn hành trình nếu được thực hiện kỷ luật.
Sau cùng, người mua được nhà không phải lúc nào cũng là người kiếm nhiều nhất
Sau hơn 20 năm đi làm, điều tôi thấy rõ nhất là thu nhập cao mang lại lợi thế, nhưng không đảm bảo một người sẽ có tài sản.
Có người kiếm rất nhiều nhưng tiêu tiền theo cảm xúc, nâng cấp cuộc sống liên tục và không có mục tiêu dài hạn. Có người thu nhập chỉ ở mức trung bình nhưng biết giới hạn nhu cầu, tránh nợ tiêu dùng, tích lũy đều và kiên nhẫn với kế hoạch trong 10-15 năm.
Khoảng cách tài sản giữa họ ban đầu rất nhỏ. Nhưng theo thời gian, nó ngày càng lớn.
Người mua được nhà không nhất thiết là người giỏi tiết kiệm đến mức từ bỏ mọi niềm vui. Họ chỉ hiểu rằng có những giai đoạn cần ưu tiên tương lai hơn hiện tại, có những món đồ không mua cũng không làm chất lượng cuộc sống giảm đi và có những khoản tiền nếu không giữ lại hôm nay sẽ rất khó tìm lại sau này.
Mức lương quyết định chúng ta có thể đi nhanh đến đâu. Nhưng kỷ luật tài chính mới quyết định chúng ta có thật sự đi đến đích hay không.
