Đó không chỉ là nơi để ở, mà còn là biểu tượng của sự thành đạt sau nhiều năm bươn chải xa quê. Thế nhưng, không ít gia đình chỉ vài năm sau khi hoàn thiện ngôi nhà mới bắt đầu nhận ra một thực tế phũ phàng: căn nhà tiêu tốn hàng trăm triệu, thậm chí cả tỷ đồng ấy gần như không được sử dụng, không thể bán và cũng không tạo ra bất kỳ dòng tiền nào.
Nhìn từ góc độ tài chính cá nhân, đây là một trong những quyết định khiến nhiều gia đình trung niên rơi vào tình trạng "giàu tài sản nhưng nghèo tiền mặt".
Một căn nhà ở quê và cái giá của giấc mơ tuổi trung niên
Anh H cùng vợ làm việc tại một khu công nghiệp suốt hơn 15 năm. Trong quãng thời gian đó, gia đình chỉ về quê vài lần vào dịp Tết.
Hai năm trước, sau nhiều lần bàn bạc, anh quyết định phá căn nhà cũ của bố mẹ để xây một ngôi nhà ba tầng khang trang trên mảnh đất gia đình.
Tổng chi phí xây dựng, hoàn thiện cơ bản và mua sắm nội thất lên tới gần 1 tỷ đồng.
Khi ngôi nhà hoàn thành, cả gia đình rất tự hào. Hàng xóm khen đẹp, người thân đến chúc mừng liên tục.
Nhưng niềm vui ấy nhanh chóng qua đi.
Trong suốt hai năm sau đó, gia đình anh chỉ ở ngôi nhà này khoảng một tuần mỗi dịp Tết. Thời gian còn lại, căn nhà luôn khóa cửa.
Trong khi đó, số tiền dành cho việc xây nhà gần như đã rút cạn khoản tiết kiệm nhiều năm tích lũy. Kế hoạch lập quỹ học đại học cho con, quỹ dự phòng y tế và một phần tiền dưỡng già đều phải tạm gác lại.
"Tôi cứ nghĩ mình đang sở hữu thêm một tài sản. Nhưng giờ nhìn lại, đó giống một khoản chi tiêu khổng lồ hơn là một khoản đầu tư", anh chia sẻ.
Vì sao nhiều người vẫn quyết tâm xây nhà ở quê?
Bù đắp những thiếu thốn thời thơ ấuNhững người sinh trong giai đoạn cuối thập niên 1970 đến đầu 1990 phần lớn lớn lên trong điều kiện kinh tế còn khó khăn.
Nhiều gia đình đông con, không gian sống chật hẹp. Việc có một căn phòng riêng từng là điều xa xỉ.
Chính vì thế, khi trưởng thành và có điều kiện kinh tế hơn, nhiều người muốn xây một ngôi nhà rộng rãi với nhiều phòng ngủ như cách bù đắp cho những thiếu thốn ngày trước.
Họ muốn mỗi thành viên trong gia đình đều có không gian riêng mỗi khi trở về quê.
Mong muốn "nở mày nở mặt" với quê hươngBên cạnh nhu cầu sử dụng, yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò rất lớn.
Sau nhiều năm làm ăn xa, không ít người xem căn nhà ở quê là minh chứng rõ ràng nhất cho thành quả lao động của mình.
Trong suy nghĩ của nhiều người, một ngôi nhà mới khang trang đồng nghĩa với sự thành công.
Đó cũng là lý do nhiều gia đình sẵn sàng vay thêm tiền hoặc dùng hết khoản tiết kiệm để xây nhà, dù thực tế họ không có nhu cầu sinh sống lâu dài tại đó.
Góc nhìn tài chính: Vấn đề không nằm ở căn nhà, mà ở hiệu quả sử dụng vốn
Xây nhà ở quê không phải quyết định sai với tất cả mọi người.
Vấn đề nằm ở chỗ liệu khoản tiền bỏ ra có phù hợp với nhu cầu thực tế và năng lực tài chính của gia đình hay không.
Tài sản nhưng không tạo ra dòng tiềnTrong tài chính cá nhân, một tài sản thực sự thường có khả năng:
- Tăng giá theo thời gian.
- Dễ dàng chuyển nhượng.
- Tạo ra dòng tiền hoặc giá trị sử dụng thường xuyên.
Ngược lại, nhiều căn nhà ở quê hiện nay không đáp ứng được cả ba tiêu chí trên. Chúng không được khai thác cho thuê, không có người ở thường xuyên và rất khó bán khi cần tiền gấp.
Điều đó khiến một khoản vốn lớn bị "đóng băng" trong nhiều năm.
Chi phí cơ hội rất lớnGiả sử một gia đình dùng 800 triệu đồng để xây nhà ở quê.
- Nếu số tiền này được gửi tiết kiệm với lãi suất trung bình 5%/năm, mỗi năm có thể tạo ra khoảng 40 triệu đồng tiền lãi.
- Nếu được phân bổ cho quỹ dự phòng, bảo hiểm sức khỏe, học hành của con hoặc đầu tư dài hạn, số tiền này có thể giúp gia đình chủ động hơn trước nhiều biến cố trong tương lai.
Khi toàn bộ nguồn lực tài chính bị dồn vào một căn nhà ít sử dụng, gia đình sẽ mất đi rất nhiều lựa chọn khác.
Rủi ro thanh khoản
Đây là vấn đề lớn nhất.
Một căn hộ ở thành phố thường vẫn có thể cho thuê hoặc bán khi cần tiền.
Trong khi đó, nhiều ngôi nhà ở nông thôn gần như không có giao dịch thực tế, đặc biệt tại các khu vực dân số giảm hoặc người trẻ liên tục rời quê đi làm ăn xa.
Nói cách khác, tài sản vẫn tồn tại nhưng rất khó chuyển đổi thành tiền mặt.
Khi xây nhà trở thành gánh nặng thay vì niềm vui
Điều đáng tiếc nhất không phải là ngôi nhà bỏ trống.
Điều đáng tiếc là nhiều gia đình đã đánh đổi sự an toàn tài chính để sở hữu một tài sản ít được sử dụng.
- Có người trì hoãn kế hoạch cho con học đại học.
- Có người không còn quỹ dự phòng khi cha mẹ ốm đau.
- Có người bước vào tuổi nghỉ hưu mà gần như không còn khoản tiết kiệm đáng kể nào ngoài căn nhà khóa cửa quanh năm.
Đó là lúc họ nhận ra giá trị thực sự của tài sản không nằm ở diện tích hay số tầng, mà nằm ở khả năng phục vụ cuộc sống hiện tại và tương lai.
Trước khi xây nhà ở quê, nên tự hỏi 4 câu- Gia đình sẽ sử dụng căn nhà này bao nhiêu ngày mỗi năm?
- Sau khi xây nhà, quỹ dự phòng khẩn cấp còn đủ từ 6-12 tháng chi tiêu hay không?
- Việc xây nhà có ảnh hưởng tới kế hoạch học hành, chăm sóc sức khỏe hoặc nghỉ hưu không
- Nếu cần tiền gấp trong 3 năm tới, căn nhà này có thể bán hoặc khai thác tạo thu nhập được không?
Nếu chưa trả lời được những câu hỏi trên, có lẽ quyết định xây nhà nên được cân nhắc kỹ hơn.
Bởi với nhiều gia đình trung niên, ưu tiên tài chính quan trọng nhất không phải là sở hữu thêm một căn nhà, mà là giữ được sự ổn định cho những năm tháng phía trước.
Một căn nhà đẹp có thể mang lại niềm tự hào trong vài ngày. Nhưng một quỹ dự phòng vững vàng, một khoản tiết kiệm cho tuổi già hay một kế hoạch tài chính lành mạnh mới là thứ đem lại cảm giác an tâm trong nhiều năm.
