Những đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện ngày càng thường xuyên và kéo dài đang buộc nhiều quốc gia châu Âu phải xem xét lại quan điểm lâu nay về việc sử dụng điều hòa nhiệt độ. Trong khi khoảng 90% hộ gia đình tại Mỹ được trang bị máy lạnh, tỷ lệ này ở châu Âu chỉ vào khoảng 20%, khiến hàng triệu người phải tìm nhiều cách khác để chống chọi với nền nhiệt ngày càng khắc nghiệt.
Trong nhiều ngày qua, nhiều khu vực tại châu Âu liên tiếp ghi nhận các mức nhiệt phá kỷ lục. Người dân tại nhiều quốc gia phải sử dụng quạt điện, túi đá, tắm nước lạnh hoặc đóng kín cửa vào ban ngày để giảm bớt sức nóng, bởi phần lớn nhà ở không được trang bị hệ thống điều hòa.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nguyên nhân chính xuất phát từ điều kiện khí hậu trong quá khứ. Khác với Mỹ, nơi thời tiết nóng kéo dài khiến điều hòa trở thành thiết bị gần như thiết yếu, phần lớn châu Âu, đặc biệt là khu vực phía bắc, trước đây hiếm khi phải đối mặt với các đợt nắng nóng kéo dài.
Ông Brian Motherway, người đứng đầu Văn phòng Hiệu quả Năng lượng và Chuyển đổi Toàn diện của IEA, cho biết trong nhiều thập kỷ, điều hòa nhiệt độ tại châu Âu được xem là một mặt hàng xa xỉ thay vì nhu cầu thiết yếu, đơn giản vì khí hậu khi đó chưa đòi hỏi phải sử dụng thường xuyên.
Bên cạnh yếu tố thời tiết, chi phí cũng là rào cản lớn. Giá điện tại nhiều quốc gia châu Âu cao hơn đáng kể so với Mỹ, trong khi thu nhập bình quân của người dân lại thấp hơn. Điều này khiến việc lắp đặt và vận hành điều hòa trở thành khoản chi không phải gia đình nào cũng sẵn sàng chi trả.
Kiến trúc cũng là một nguyên nhân quan trọng. Nhiều công trình tại Nam Âu được xây dựng với tường dày, cửa sổ nhỏ và thiết kế tối ưu luồng gió tự nhiên nhằm giữ không gian bên trong mát hơn vào mùa hè.
Trong khi đó, ở nhiều quốc gia khác, đặc biệt là Anh, các ngôi nhà được thiết kế chủ yếu để giữ nhiệt vào mùa đông thay vì chống nóng. Nhiều công trình có tuổi đời hàng trăm năm, được xây dựng từ trước khi điều hòa nhiệt độ trở nên phổ biến, khiến việc lắp đặt hệ thống làm mát hiện đại trở nên phức tạp và tốn kém.
Ngoài các yếu tố kỹ thuật, việc lắp đặt điều hòa tại một số nước còn gặp rào cản từ quy định bảo tồn kiến trúc. Theo các doanh nghiệp trong ngành, nhiều hồ sơ xin lắp đặt dàn nóng ngoài trời bị từ chối do ảnh hưởng đến mỹ quan của các khu phố cổ hoặc các tòa nhà được xếp hạng di sản.
Không chỉ đối mặt với bài toán chi phí, châu Âu còn phải cân nhắc mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Liên minh châu Âu đặt mục tiêu đạt trạng thái trung hòa carbon vào năm 2050, trong khi điều hòa nhiệt độ là thiết bị tiêu thụ lượng điện lớn và đồng thời thải nhiệt ra môi trường xung quanh.
Một nghiên cứu tại Paris cho thấy việc sử dụng điều hòa quy mô lớn có thể làm nhiệt độ ngoài trời tăng thêm khoảng 2-4 độ C, đặc biệt tại các khu vực đô thị đông dân cư. Chính vì vậy, một số quốc gia đã áp dụng các quy định nhằm hạn chế sử dụng điều hòa. Năm 2022, Tây Ban Nha yêu cầu các tòa nhà công cộng không được cài đặt nhiệt độ điều hòa dưới 27 độ C nhằm tiết kiệm năng lượng.
Tuy nhiên, khi biến đổi khí hậu khiến châu Âu trở thành một trong những khu vực nóng lên nhanh nhất thế giới, quan điểm về điều hòa nhiệt độ cũng đang dần thay đổi.
Theo IEA, số lượng máy điều hòa tại Liên minh châu Âu có thể tăng lên khoảng 275 triệu chiếc vào năm 2050, cao gấp hơn hai lần so với năm 2019. Nhiều doanh nghiệp trong ngành cũng ghi nhận nhu cầu lắp đặt điều hòa dân dụng tăng mạnh trong vài năm gần đây.
Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo điều hòa chỉ là giải pháp trước mắt. Nếu nguồn điện vẫn chủ yếu đến từ nhiên liệu hóa thạch, việc sử dụng ngày càng nhiều điều hòa sẽ tiếp tục làm gia tăng phát thải khí nhà kính, từ đó góp phần khiến Trái Đất nóng lên và tạo ra vòng luẩn quẩn của biến đổi khí hậu.
Theo các chuyên gia, về lâu dài, châu Âu cần kết hợp nhiều giải pháp như cải tạo nhà ở để tăng khả năng chống nóng, nâng cao hiệu quả năng lượng của hệ thống làm mát và phát triển nguồn điện sạch. Đây được xem là hướng đi bền vững nhằm thích ứng với các đợt nắng nóng ngày càng khắc nghiệt mà không làm gia tăng áp lực đối với môi trường.
Khánh Vy
