Trên bản đồ năng lượng miền Bắc nước ta, Nhà máy Thủy điện Tuyên Quang là một trong những cái tên đáng chú ý.
Không chỉ thuộc "Tứ đại thủy điện miền Bắc" về tầm vóc, công trình nghìn tỷ trên dòng Gâm giang - gắn liền với cuộc di dân của 4.128 hộ dân (20.444 nhân khẩu) vùng lòng hồ - còn chuẩn bị bước sang chương mới.
Nhà máy Thủy điện Tuyên Quang hiện tại có 3 tổ máy, tổng công suất 342 MW. Ảnh đã được AI chỉnh sửa.
Quý IV/2026, Dự án Nhà máy Thủy điện Tuyên Quang mở rộng dự kiến khởi công để khẩn trương hoàn thành vào quý IV/2030. Trước đó, vào tháng 8/2026, UBND tỉnh Tuyên Quang đã chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời chấp thuận Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm nhà đầu tư Dự án Thủy điện Tuyên Quang mở rộng.
Theo kế hoạch, EVN sẽ bổ sung 1 tổ máy có công suất 120 MW (gọi là Tổ máy số 4), nâng tổng công suất của Nhà máy từ 342 MW lên tổng 462 MW. Tổng kinh phí cho đợt nâng cấp, mở rộng này là 3.400 tỷ đồng.
Mục tiêu cốt lõi của phần mở rộng không phải là gia tăng sản lượng điện lớn mà là dự phòng công suất. Tổ máy mới sẽ trở thành nguồn phát nhanh, đáng tin cậy khi hệ thống gặp sự cố hoặc phụ tải tăng đột biến.
Đồng thời, giúp tăng tính linh hoạt trong vận hành hồ chứa và hạn chế tình trạng xả thừa nước vào mùa lũ.
Dấu ấn 24 tỷ kWh điện sạch từ Nhà máy đóng góp hơn 3.000 tỷ cho nhà nước
Để thấy rõ tầm quan trọng của Tổ máy số 4, cần nhìn lại chặng đường vận hành ấn tượng của Thủy điện Tuyên Quang 342 MW suốt từ năm 2008.
Được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2002 và khởi công năm 2003, Thủy điện Tuyên Quang có tổng vốn đầu tư khoảng 7.500 tỷ đồng do EVN làm chủ đầu tư. Sản lượng điện thiết kế là 1,3 tỷ kWh/năm.
Sau 5 năm xây dựng, Thủy điện Tuyên Quang chính thức phát điện từ ngày 31/1/2008 và liên tục hoàn thành vượt kế hoạch EVN giao.
Sau gần hai thập kỷ vận hành, công trình đã đóng góp cho ngân sách nhà nước hơn 3.000 tỷ , trong đó ngân sách nộp tại địa phương là hơn 2.419 tỷ đồng, EVN cho biết.
Những thành tích ấn tượng về sản lượng điện của Nhà máy Thủy điện Tuyên Quang. Đồ họa do AI thực hiện.
Về công nghệ, nhà máy có 3 tổ máy Francis, mỗi tổ 114 MW, tổng công suất 342 MW. Theo dữ liệu GlobalData, hãng Shaoyang Hengyuan Zijiang (Trung Quốc) cung cấp tuabin Francis công suất 114 MW mỗi tuabin.
Về tầm vóc, đập là loại đá đổ bê tông bản mặt (CFRD), cao 92,2 m; dài đỉnh đập 717,9 m. Hồ chứa có dung tích khoảng 2,245 tỷ m³, vừa cắt lũ cho hạ du, vừa cấp nước mùa khô cho đồng bằng sông Hồng. Trong đó, diện tích mặt nước lòng hồ rộng hơn 8.000 ha, trải dài trên lưu vực sông Gâm và sông Năng.
Đời sống mới của 20.444 người dân "nhường đất" làm thủy điện
Đằng sau những dòng điện sạch hòa vào lưới quốc gia là cuộc di dân lịch sử lớn bậc nhất tỉnh Tuyên Quang. Hơn 5.538 ha đất lòng hồ cùng gần 650 ha mặt bằng công trường đã được thu hồi; 4.128 hộ dân với 20.444 nhân khẩu thuộc 12 xã, thị trấn huyện Na Hang di chuyển đến nơi ở mới, nhường chỗ cho lòng hồ thủy điện.
Để vận động bà con, hàng trăm cán bộ am hiểu phong tục được cử về từng bản "bốn cùng - cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc" với dân.
Hàng nghìn lực lượng công an, bộ đội, thanh niên tình nguyện đã hỗ trợ các gia đình di dời an toàn. Giai đoạn 2003–2006, các hộ dân được bố trí vào 125 điểm tái định cư thuộc 42 dự án trên địa bàn 5 huyện và thành phố Tuyên Quang với đầy đủ hạ tầng thiết yếu.
Sau 20 năm nhìn lại, diện mạo vùng tái định cư đã thay đổi toàn diện:
100% hộ gia đình sử dụng điện lưới quốc gia.
99% hộ dân tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh.
100% trẻ em đúng tuổi được đến trường; hoàn thành phổ cập tiểu học 100% và THCS đạt 99%.
Bà con được sống trong những ngôi nhà khang trang, đường làng ngõ xóm được bê tông hóa; đồng thời được tiếp cận dịch vụ y tế tốt hơn khi ốm đau, bệnh tật…
Tham khảo: EVN
