Quần thể 5 cây thị cổ nằm rải rác trong khuôn viên gia đình ông Lê Thanh Hà (67 tuổi, trú xóm Đông Thịnh 2, xã Đông Lộc, Nghệ An) từ lâu đã trở thành điểm nhấn đặc biệt của vùng quê này. Không chỉ tạo bóng mát quanh năm, những cây cổ thụ còn mang trong mình giá trị lịch sử, văn hóa và sinh thái hiếm có.
Theo ông Hà, cả 5 cây đều có kích thước đồ sộ, cao khoảng 40m, tán lá sum sê. Gốc cây có đường kính gần 4m, phải từ 8-10 người ôm mới xuể.
Trải qua hàng trăm năm, phần lớn thân cây đã rỗng ruột, chỉ còn lớp vỏ bên ngoài nhưng vẫn đứng vững, xanh tốt lạ thường. Trên thân và cành, nhiều loài thực vật ký sinh bám vào, phủ lớp rêu phong cổ kính, tạo nên vẻ đẹp trầm mặc.
Dấu tích thời gian in đậm trên từng thân cây. Một cây trong số đó từng bị gãy ngọn sau trận bão lớn năm 2025, song vẫn tiếp tục đâm chồi, phát triển mạnh mẽ.
Dưới gốc cây, những rễ lớn ăn sâu, trồi lên mặt đất, có chỗ “nuốt” cả những phiến đá từng được dùng làm bồn bao quanh, cho thấy sức sống bền bỉ của quần thể cây cổ.
Không chỉ có giá trị sinh học, vườn thị còn gắn với nhiều câu chuyện lịch sử. Người dân địa phương truyền lại rằng, nơi đây từng là điểm buộc voi của vua Quang Trung trong thời kỳ hội quân trước khi tiến ra Bắc, đại phá quân Thanh năm 1789.
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, khu vườn cũng được sử dụng làm căn cứ cách mạng.
Năm 2011, các cơ quan chức năng cùng nhiều nhà khoa học đã về khảo sát, tổ chức hội thảo khoa học ngay tại khu vườn. Từ việc lấy mẫu vỏ, cành và các phần của cây để nghiên cứu, họ xác định quần thể 5 cây thị này có tuổi đời gần 700 năm.
Ông Hà cho biết, dù đã trải qua nhiều thế kỷ, hằng năm, các cây vẫn ra hoa, kết trái đều đặn. Gia đình thu hoạch và bán quả, thu về khoảng 10-15 triệu đồng mỗi năm.
Ông Hà cho biết, từng có không ít người trả giá hàng tỷ đồng để mua lại hoặc khai thác phục vụ mục đích du lịch. Đặc biệt, một thương nhân từng đề nghị trả tới 12 tỷ đồng để phát triển du lịch sinh thái tại đây. Tuy nhiên, gia đình ông kiên quyết từ chối.
Khoảng 15 năm trước, quần thể 5 cây thị cổ đã được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Từ đó đến nay, nơi đây trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều người dân và du khách khi về Nghệ An.
