Làng du lịch cộng đồng Thái Hải còn được gọi là Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải nằm tại xóm Mỹ Hào, xã Tân Cương, tỉnh Thái Nguyên.Làng cách trung tâm tỉnh Thái Nguyên khoảng 10 km và Hà Nội khoảng 70 km, nơi đây là điểm đến lý tưởng để khám phá văn hóa và thiên nhiên.
Làng có không gian và kiến trúc độc đáo đậm bản sắc dân tộc, trải rộng trên diện tích 25 ha. Nơi đây không chỉ là nơi gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của người Tày mà còn là điểm đến hấp dẫn của khách du lịch trong và ngoài nước
Theo người dân trong làng, bắt đầu xây dựng từ năm 2003, đến nay khu bảo tồn làng nhà sàn du lịch sinh thái Thái Hải đã có 13 năm xây dựng và hoàn thiện. Từ một vùng đất cằn cỗi, chỉ toàn cỏ cây hoang dại, những chủ nhân của làng nhà sàn Thái Hải đã biến nơi đây trở thành một không gian sinh thái lý tưởng, đầy sức sống. 30 ngôi nhà sàn dân tộc Tày, Nùng được phục dựng giữa không gian xanh mướt của núi đồi, cỏ cây.
Khi khách du lịch tới thăm làng, người hướng dẫn viên là thành viên trong làng sẽ đánh mõ treo ngay đầu làng. Tiếng mõ vang xa như báo cho toàn bộ người dân trong làng sắp có khách quý đến thăm. Họ nấu nước chè xanh mới hái, cắt bánh chè lam để sẵn sàng mời khách đến chơi.
Du khách được đại diện bản làng Thái Hải giới thiệu về phong tục, tập quán của người Tày, trong đó có tục rửa tay, rửa mặt bằng nước lấy từ giếng cổ, gắn với quan niệm gột rửa bụi trần, cầu bình an trong đời sống tâm linh truyền thống.
Điểm nhấn trong hành trình khám phá bản làng là được lắng nghe điệu hát Then trong không gian nhà sàn truyền thống, thưởng thức rượu men lá do người dân mời và tìm hiểu những phong tục, tập quán lâu đời của đồng bào dân tộc Tày.
Gắn bó với khu bảo tồn làng nhà sàn du lịch sinh thái Thái Hải từ những ngày đầu, những cư dân của làng đều mang theo cả gia đình của mình đến sinh sống. Nhiều nhà có từ 2 - 3 thế hệ, trong đó có cả những em bé được được sinh ra và lớn lên chính trên mảnh đất này. Họ đều gọi nơi đây bằng cái tên thân thương "Gia đình Thái Hải". Theo hương ước của làng, mọi người đều cố gắng duy trì và gìn giữ những nét sinh hoạt văn hóa của dân tộc mình từ trang phục, lời ăn tiếng nói, nếp sinh hoạt hằng ngày tới những lễ hội truyền thống...
Điều thú vị nhất ở đây chính là mọi hoạt động sản xuất đều mang tính tự cung tự cấp. Ở đây có hơn 100 người đều là đồng bào dân tộc Tày, Nùng cũng quây quần làm ăn, sinh sống. Mọi hoạt động đều gắn với sinh thái, để đảm bảo không tác động tới môi trường và duy trì nguồn thực phẩm sạch, bổ dưỡng để sử dụng.
Thu Hương - sinh viên Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho biết ấn tượng với không gian rộng rãi, xanh mát, những nếp nhà sàn truyền thống và các hoạt động văn hóa dân gian.
“Mình rất thích không gian ở đây, vừa gần gũi với thiên nhiên, vừa có nhiều trải nghiệm thú vị. Đặc biệt, ẩm thực bản địa để lại ấn tượng với cách kết hợp các món ăn cùng trà khá độc đáo, tạo hương vị mới lạ nhưng vẫn hợp khẩu vị”, Hương chia sẻ.
Điều đặc biệt ở đây là tất cả các sản vật, đồ lưu niệm bày bán tại chợ trong làng đều do người dân tự sản xuất từ những tấm vải thổ cẩm, rượu nấu đến chè lam, các bài thuốc gia truyền... Mỗi khi “gia đình Thái Hải” đón khách, du khách sẽ được thưởng thức những món ăn cây nhà lá vườn tươi ngon được nấu theo đúng hương vị truyền thống. Từ khau nhục, thịt gà đồi, trâu nướng, nộm hoa chuối, ốc xào măng chua, cá hấp… đều thơm ngon, tròn vị. Lại thêm chút rượu Lầu Chăng Mỳ - đặc sản của dân tộc Tày, Nùng làm cho bữa ăn thêm nồng đượm.
Theo đại diện tỉnh Thái Nguyên, Năm 2011, khu bảo tồn làng nhà sàn du lịch sinh thái Thái Hải chính thức được khai thác để phục vụ khách du lịch. Đến năm 2014, Sở Văn hóa,Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên đã có quyết định công nhận đây là điểm du lịch địa phương. Những người nông dân quen với ruộng đồng trở thành là những hướng dẫn viên nhiệt tình giúp du khách có những giây phút trải nghiệm đáng nhớ tại đây như cùng du khách làm ruộng, trồng rau, hái chè, bắt cá, giã cốm…
Năm 2022, làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải là đại diện đầu tiên của Việt Nam được Tổ chức Du lịch Thế giới (UN Tourism, trước đây là UNWTO) vinh danh trong danh sách “Làng du lịch tốt nhất thế giới”.
