Nhiều người nghĩ phải giảm thật nhiều cân mới có thể cải thiện gan nhiễm mỡ, huyết áp hay các vấn đề chuyển hóa. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy ngay cả mức giảm cân vừa phải cũng có thể tạo ra những thay đổi đáng kể bên trong cơ thể. Đáng chú ý, chỉ cần giảm khoảng 5% trọng lượng cơ thể đã được ghi nhận giúp cải thiện độ nhạy insulin và giảm lượng mỡ trong gan ở người thừa cân, béo phì.
Giảm cân thường được hình dung là một hành trình dài: phải đạt được một con số “đẹp” trên cân, về đúng BMI chuẩn hoặc giảm hàng chục kilogram mới được xem là thành công. Chính suy nghĩ này đôi khi khiến nhiều người nản lòng ngay từ đầu.
Thực tế, cơ thể có thể bắt đầu thay đổi từ rất sớm. Một nghiên cứu đăng trên Cell Metabolism cho thấy ở những người bị béo phì, mức giảm khoảng 5% trọng lượng cơ thể đã giúp cải thiện độ nhạy insulin ở gan, cơ và mô mỡ; khi tiếp tục giảm cân, những lợi ích chuyển hóa này tiếp tục tăng lên.
Giảm 6kg nhưng lượng mỡ trong cơ thể thay đổi nhiều hơn
Bài viết gốc dẫn trường hợp một người tham gia chương trình giảm cân có cân nặng từ 91 kg xuống 85 kg chỉ sau hơn 2 tháng. Nhìn trên cân, con số giảm được là khoảng 6 kg, nhưng các chỉ số thành phần cơ thể cho thấy sự thay đổi đáng kể hơn: tỷ lệ mỡ giảm từ 30% xuống 23%, chỉ số mỡ nội tạng giảm từ 10,5 xuống 7,1, trong khi khối lượng cơ lại tăng khoảng 1 kg.
Theo phép tính được bài viết đưa ra, lượng mỡ cơ thể của người này giảm khoảng 7,7 kg, cao hơn mức giảm cân tổng thể.
Một chi tiết đáng chú ý khác là sau đó, người này được bác sĩ đánh giá lại tình trạng huyết áp và cho biết có thể ngừng thuốc huyết áp.
Tuy nhiên, đây là một trường hợp cá nhân, không thể dùng để kết luận rằng cứ giảm 5-6% cân nặng là mọi người đều có thể ngừng thuốc. Việc giảm liều hoặc ngừng thuốc huyết áp phải dựa trên chỉ số huyết áp, tình trạng sức khỏe và quyết định của bác sĩ.
Chỉ giảm 5% cân nặng, chuyện gì xảy ra bên trong cơ thể?
Nghiên cứu của Đại học Washington được công bố trên Cell Metabolism theo dõi những người béo phì trải qua các mức giảm cân khác nhau. Nhóm giảm khoảng 5% trọng lượng cơ thể đã có sự cải thiện về độ nhạy insulin ở gan, cơ và mô mỡ, đồng thời chức năng tế bào beta của tuyến tụy cũng được cải thiện.
Điều này cho thấy không nhất thiết phải chờ đến khi đạt cân nặng mục tiêu mới bắt đầu nhận được lợi ích sức khỏe từ việc giảm cân.
Tuy nhiên, con số “mỡ gan giảm 40%” cần được hiểu đúng. Đây là kết quả của nghiên cứu cụ thể trên một nhóm người và mức thay đổi mỡ trong gan được đo bằng phương pháp nghiên cứu; không có nghĩa mọi người chỉ cần giảm đúng 5% cân nặng là chắc chắn giảm được 40% mỡ gan.
Điểm quan trọng hơn là giảm cân vừa phải đã có thể tạo ra những thay đổi về chuyển hóa trước khi một người đạt được “cân nặng lý tưởng”.
Giảm cân cũng có thể giúp kiểm soát huyết áp tốt hơn
Mối liên hệ giữa giảm cân và huyết áp cũng đã được ghi nhận trong nghiên cứu.
Một nghiên cứu theo dõi 100 người thừa cân hoặc béo phì tại các cơ sở quản lý cân nặng cho thấy sau thời gian theo dõi trung bình khoảng 15 tháng, nhóm nghiên cứu giảm trung bình 12,2 kg và huyết áp tâm thu/tâm trương giảm lần lượt khoảng 9,1 và 6,3 mmHg. Một số người cũng được giảm liều hoặc ngừng ít nhất một loại thuốc điều trị tăng huyết áp.
Đáng chú ý, nghiên cứu ghi nhận việc giảm thuốc có thể xuất hiện ở những mức giảm cân khác nhau, nhưng tỷ lệ người được ngừng thuốc cao hơn ở nhóm giảm từ 10% trọng lượng cơ thể trở lên. Đây là nghiên cứu hồi cứu nên các tác giả cũng lưu ý cần thêm những nghiên cứu ngẫu nhiên quy mô lớn để xác nhận mối liên hệ này.
Vì vậy, giảm cân có thể giúp nhu cầu sử dụng thuốc huyết áp giảm ở một số người, nhưng tuyệt đối không nên tự ý ngừng thuốc khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Không cần BMI quá cao mới có thể hưởng lợi từ giảm cân
Một điểm thú vị khác đến từ nghiên cứu ReTUNE ở những người mắc đái tháo đường type 2 nhưng có BMI dưới 27.
Trong nghiên cứu, những người tham gia được giảm cân theo từng đợt. Kết quả cho thấy mức giảm cân trung vị khoảng 6,5% có liên quan đến sự cải thiện chuyển hóa, trong đó lượng mỡ trong gan giảm đáng kể; 70% người tham gia đạt tiêu chí lui bệnh đái tháo đường sau quá trình giảm cân.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu có quy mô nhỏ và được thực hiện dưới sự theo dõi y khoa chặt chẽ. Vì vậy, kết quả không đồng nghĩa mọi người có BMI bình thường mắc đái tháo đường đều có thể tự giảm cân để “chữa khỏi” bệnh. Diabetes UK cũng lưu ý cần thêm các nghiên cứu lớn hơn để xác nhận kết quả ReTUNE.
Giảm cân còn có thể cải thiện chứng ngưng thở khi ngủ
Không chỉ gan, đường huyết hay huyết áp, giấc ngủ cũng có thể hưởng lợi khi giảm cân.
Nghiên cứu Sleep AHEAD theo dõi 264 người mắc đái tháo đường type 2 và béo phì cho thấy nhóm tham gia chương trình giảm cân giảm trung bình 10,8 kg sau một năm. Chỉ số ngưng thở - giảm thở (AHI) giảm khoảng 9,7 lần mỗi giờ so với nhóm đối chứng; số người đạt tình trạng thuyên giảm hoàn toàn chứng ngưng thở khi ngủ cũng cao hơn 3 lần.
Điều này cho thấy với những người thừa cân, béo phì mắc chứng ngưng thở khi ngủ, giảm cân có thể là một phần quan trọng trong chiến lược cải thiện tình trạng bệnh.
Đừng biến “giảm 5%” thành một cuộc đua ép cân
Điều đáng chú ý nhất từ các nghiên cứu không phải là một con số cụ thể để mọi người chạy theo, mà là cơ thể có thể bắt đầu nhận được lợi ích từ những thay đổi tương đối nhỏ.
Một người nặng 80 kg, chẳng hạn, giảm 5% tương đương khoảng 4 kg. Đây có thể là mục tiêu thực tế hơn nhiều so với việc đặt mục tiêu giảm ngay 15-20 kg.
Quan trọng là giảm cân theo cách phù hợp, ưu tiên chế độ ăn cân bằng, vận động thường xuyên, ngủ đủ và duy trì được kết quả lâu dài. Với người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ hoặc đang sử dụng thuốc, quá trình giảm cân nên được theo dõi phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Và có một điều đặc biệt quan trọng: nếu đang uống thuốc huyết áp hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính, không tự ý giảm liều hay ngừng thuốc chỉ vì cân nặng đã giảm. Khi cơ thể thay đổi, việc điều chỉnh thuốc cần được thực hiện dựa trên các chỉ số sức khỏe và dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
