Tỷ phú tại các quốc gia Đông Nam Á được nghiên cứu: Phần lớn là người gốc Hoa
Ngày 3/11/2026, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á ISEAS – Yusof Ishak Institute tại Singapore công bố nghiên cứu "Nguồn gốc đặc biệt của các tỷ phú Việt Nam", được thực hiện bởi TS. Lê Hồng Hiệp, nghiên cứu viên cao cấp kiêm điều phối Chương trình Nghiên cứu Việt Nam tại ISEAS.
Dựa trên dữ liệu Forbes cập nhật đến cuối tháng 10/2026, nghiên cứu đưa ra một phát hiện: cả 8 tỷ phú USD Việt Nam đều là người dân tộc Kinh và có xuất thân từ miền Bắc Việt Nam.
Điều khiến nhóm tỷ phú Việt Nam trở nên khác biệt rõ nét khi đặt cạnh 4 nền kinh tế lớn khác trong khu vực.
Để so sánh, tác giả lựa chọn 8 cá nhân hoặc gia đình giàu nhất tại mỗi quốc gia gồm Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan. Trong tổng cộng 32 vị trí được khảo sát, có tới 26 vị trí, tương đương 81%, thuộc về các doanh nhân hoặc gia đình có nguồn gốc Hoa.
Tại Malaysia, 7/8 vị trí thuộc về các gia đình gốc Hoa. Thái Lan cũng ghi nhận tỷ lệ tương tự, với sự hiện diện nổi bật của các nhánh gia tộc Chearavanont đứng sau Tập đoàn CP, cùng những gia đình kinh doanh lớn khác.
Ở Philippines, các gia đình Ang, Tan và những thành viên gia tộc Sy chiếm 6/8 vị trí trong nhóm khảo sát. Trong khi đó, 5 khối tài sản lớn nhất Indonesia đều gắn với những doanh nhân hoặc gia đình gốc Hoa, gồm Pangestu, Low, anh em Hartono và Salim.
Việt Nam lại có một cấu trúc khác hẳn. Không có doanh nhân gốc Hoa nào trong danh sách 8 tỷ phú USD được Forbes ghi nhận tại thời điểm nghiên cứu.
Một khác biệt nữa nằm ở quá trình hình thành tài sản. Nhiều gia tộc giàu có tại Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan đã tích lũy vốn và phát triển doanh nghiệp qua nhiều thế hệ. Ngược lại, phần lớn tỷ phú Việt Nam thuộc thế hệ doanh nhân đầu tiên, xây dựng cơ nghiệp từ thập niên 1990 trở về sau.
Cần lưu ý rằng đây là kết quả so sánh trên một nhóm mẫu xác định, không phải thống kê về toàn bộ người giàu hoặc cộng đồng doanh nhân tại năm quốc gia. Chính sự khác biệt trong nhóm tài sản lớn nhất đã trở thành câu hỏi trung tâm của nghiên cứu.
Danh sách tỷ phú đô la của Việt Nam gồm Chủ tịch Vingroup Phạm Nhật Vượng, hai Phó chủ tịch Vingroup Phạm Thu Hương và Phạm Thúy Hằng, Chủ tịch Vietjet Nguyễn Thị Phương Thảo, Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long, Chủ tịch Masan Nguyễn Đăng Quang, Chủ tịch Techcombank Hồ Hùng Anh và Chủ tịch VPBank Ngô Chí Dũng.
Tính đến ngày 31/10/2026, ông Phạm Nhật Vượng sở hữu khối tài sản khoảng 27,7 tỷ USD, xếp thứ 93 thế giới và thứ hai Đông Nam Á, sau tỷ phú Indonesia Prajogo Pangestu.
Vì sao giới tỷ phú Việt Nam có xuất thân khác biệt?
Theo phân tích của TS. Lê Hồng Hiệp, muốn lý giải hiện tượng này cần nhìn lại những thay đổi sâu sắc trong cấu trúc kinh tế Việt Nam từ sau năm 1975.
Trước thời điểm đó, cộng đồng doanh nhân người Hoa có vị trí quan trọng trong nền kinh tế miền Nam, với sự hiện diện rộng rãi trong các lĩnh vực thương mại, tài chính, phân phối gạo và công nghiệp nhẹ.
Tuy nhiên, quá trình cải tạo công thương nghiệp từ cuối thập niên 1970 đã làm thay đổi đáng kể cấu trúc sở hữu và hoạt động kinh doanh.
Cùng với những biến động của nền kinh tế sau năm 1975, một thế hệ doanh nhân khác dần hình thành, có xuất phát điểm gắn chặt với quá trình Việt Nam mở cửa và chuyển sang kinh tế thị trường. Điểm chung trong hành trình của họ lại xuất hiện cách Việt Nam hàng nghìn km, tại Liên Xô và các quốc gia Đông Âu.
Trong khi đó, tại Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Philippines, nhiều gia đình doanh nhân gốc Hoa duy trì được sự tiếp nối trong hoạt động thương mại và sở hữu doanh nghiệp. Qua thời gian, những cơ sở kinh doanh gia đình phát triển thành các tập đoàn lớn, hoạt động trong nhiều ngành nghề.
Tại Việt Nam, dù không nằm trong danh sách tỷ phú của Forbes, cộng đồng doanh nhân gốc Hoa tiếp tục có nhiều đóng góp quan trọng cho kinh tế.
Nghiên cứu nhắc tới những doanh nhân và gia đình kinh doanh nổi bật như ông Đặng Văn Thành gắn với Thành Thành Công, anh em Trần Kim Thành – Trần Lệ Nguyên đứng sau Kinh Đô, ông Lý Ngọc Minh của Minh Long và ông Cô Gia Thọ của Thiên Long.
Những doanh nghiệp này đã xây dựng được thương hiệu và quy mô kinh doanh lớn, một số có lịch sử phát triển qua nhiều thế hệ.
7 tỷ phú cùng một hành trình đặc biệt, ông Trần Đình Long là ngoại lệ
Trong 8 tỷ phú USD Việt Nam, có tới 7 người từng trải qua những giai đoạn quan trọng trong quá trình học tập, buôn bán hoặc gây dựng sự nghiệp tại Liên Xô và Đông Âu vào thập niên 1980–1990.
Người duy nhất không thuộc nhóm này là Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long.
Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long.
Tác giả cho rằng đây là dấu ấn của một giai đoạn lịch sử đặc biệt. Trong nhiều thập niên, Việt Nam đã cử một lượng lớn sinh viên sang Liên Xô và các nước Đông Âu học tập. Khi các nền kinh tế xã hội chủ nghĩa tại khu vực này chuyển đổi vào đầu thập niên 1990, một số lưu học sinh Việt Nam bắt đầu tham gia kinh doanh, từ thương mại hàng tiêu dùng đến thực phẩm.
Những hoạt động đó giúp họ tích lũy vốn, kinh nghiệm quản lý và thiết lập các mối quan hệ thương mại trước khi trở về Việt Nam.
Trường hợp điển hình là tỷ phú Phạm Nhật Vượng. Sau khi tốt nghiệp tại Moskva, ông chuyển tới Kharkiv, Ukraine, phát triển thương hiệu mì ăn liền Mivina thông qua Technocom. Doanh nghiệp sau đó được bán cho Nestlé trong một thương vụ được nghiên cứu dẫn lại với giá trị khoảng 150 triệu USD.
Cùng tham gia hoạt động kinh doanh tại Ukraine còn có bà Phạm Thu Hương và bà Phạm Thúy Hằng. Những kinh nghiệm và nguồn lực tích lũy từ giai đoạn này trở thành một phần nền tảng cho quá trình phát triển Vingroup tại Việt Nam.
3 tỷ phú Phạm Thu Hương, Phạm Nhật Vượng, Phạm Thúy Hằng
Một trường hợp khác là Chủ tịch Masan Nguyễn Đăng Quang và Chủ tịch Techcombank Hồ Hùng Anh. Hai doanh nhân từng học tập, kinh doanh tại Nga và sau đó trở về Việt Nam, lần lượt phát triển những doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực tiêu dùng và tài chính.
Tỷ phú Nguyễn Thị Phương Thảo cũng gây dựng hoạt động thương mại từ khi còn là sinh viên tại Moskva. Theo thông tin được nghiên cứu dẫn lại, bà kiếm được 1 triệu USD đầu tiên khi mới 21 tuổi, trước khi tiếp tục phát triển hoạt động kinh doanh và sau này xây dựng hệ sinh thái Sovico, Vietjet.
Trong khi đó, Chủ tịch VPBank Ngô Chí Dũng từng học tập, lấy bằng tiến sĩ và bắt đầu sự nghiệp kinh doanh tại Nga.
Từ góc nhìn rộng hơn, nghiên cứu cho rằng sự lớn mạnh của các tập đoàn tư nhân Việt Nam có thể mang lại lợi ích cho quá trình phát triển công nghiệp, hạ tầng và mở rộng hoạt động kinh tế quốc tế.
Một vấn đề khác được đặt ra là sự chuyển giao thế hệ. Phần lớn tỷ phú Việt Nam hiện nay là những doanh nhân thế hệ đầu tiên, đang ở độ tuổi cuối 50 đến 60. Việc chuyển giao quyền quản lý và sở hữu doanh nghiệp trong một đến hai thập niên tới có thể tạo ra những thay đổi đáng kể trong cấu trúc giới doanh nhân giàu có.
Sau cùng, báo cáo cho rằng triển vọng cạnh tranh của Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào số lượng tỷ phú trong nước. Vấn đề quan trọng hơn nằm ở khả năng các tập đoàn lớn vươn lên thành doanh nghiệp có sức cạnh tranh thực sự trên thị trường toàn cầu, đặc biệt trong những ngành công nghệ và công nghiệp có giá trị gia tăng cao.
