Ở tuổi 40, khi thu nhập đã tương đối ổn định nhưng các khoản phải lo cũng ngày một nhiều hơn, chị Minh Hà, sống tại Hà Nội, từng nghĩ rằng muốn tích lũy nhanh thì cách đơn giản nhất là cắt chi tiêu càng mạnh càng tốt.
Chị ngừng mua cà phê ngoài, hạn chế ăn hàng, gần như không mua quần áo mới, từ chối nhiều cuộc gặp bạn bè vì "đi đâu cũng tốn tiền". Mỗi khi định mua một món đồ không thật sự cần thiết, chị đều tự hỏi: "Nếu không mua thì mình có sống được không?". Phần lớn câu trả lời là có, và món đồ được bỏ khỏi giỏ hàng.
Trong vài tháng đầu, cách này thực sự hiệu quả. Tiền tiết kiệm tăng nhanh hơn trước. Nhưng đồng thời, chị bắt đầu thấy cuộc sống trở nên khá đơn điệu.
"Có tháng tôi tiết kiệm được nhiều hơn vài triệu đồng nhưng lại thấy mình lúc nào cũng trong trạng thái phải kiềm chế. Cuối tuần cũng không muốn ra ngoài, mua một cốc cà phê cũng thấy áy náy. Sau đó tôi nhận ra nếu tiết kiệm khiến mình lúc nào cũng cảm thấy đang bị phạt thì rất khó duy trì lâu dài", chị chia sẻ.
Từ đó, chị thay đổi cách quản lý tiền: không còn đặt mục tiêu "tiêu càng ít càng tốt", mà chuyển sang "giữ lại những khoản đáng tiêu".
1. Tiền cho những cuộc gặp thực sự quan trọng
Khoản đầu tiên chị Hà quyết định không cắt hoàn toàn là tiền gặp gỡ bạn bè và người thân.
Trước đây, mỗi khi muốn tiết kiệm mạnh, chị thường từ chối những cuộc hẹn ăn uống vì cho rằng đây là khoản có thể bỏ. Nhưng sau một thời gian, chị nhận ra điều mình tiếc không phải là số tiền đã tiêu mà là những lần đã từ chối gặp một người bạn lâu ngày mới có dịp ngồi cùng.
Hiện tại, chị đặt một ngân sách cố định cho việc gặp gỡ mỗi tháng. Không nhất thiết phải ăn tại nhà hàng đắt tiền; đôi khi chỉ là một bữa sáng, một cốc cà phê hoặc buổi đi bộ rồi ghé quán nước.
Điều quan trọng là khoản tiền này đã được dự trù từ đầu nên khi chi, chị không còn cảm giác có lỗi.
Đây cũng là điểm khác biệt lớn giữa chi tiêu có kế hoạch và chi tiêu bốc đồng. Một khoản tiền phục vụ mối quan hệ quan trọng không nhất thiết là lãng phí chỉ vì nó không tạo ra tài sản hữu hình.
2. Một khoản nhỏ dành riêng cho sở thích cá nhân
Người phụ nữ 40 tuổi cũng duy trì một "quỹ vui" khá nhỏ mỗi tháng.
Có tháng chị dùng khoản này để mua một cuốn sách. Có tháng là vài chậu cây nhỏ cho ban công, một món đồ làm bếp hoặc một buổi xem phim.
Quy tắc của chị là khoản tiền này không được quá lớn, nhưng cũng không được bằng 0.
"Trước đây tôi từng nghĩ sở thích là khoản đầu tiên phải cắt khi muốn tiết kiệm. Sau này tôi lại thấy một khoản nhỏ cho bản thân giúp mình dễ duy trì kỷ luật tài chính hơn. Khi không cảm thấy bị thiếu thốn, mình cũng ít có xu hướng mua sắm bù sau đó", chị nói.
Đây là điều khá nhiều người gặp phải khi tiết kiệm quá cực đoan: vài tuần đầu chi tiêu rất ít, sau đó lại có một đợt mua sắm lớn vì cảm giác đã "nhịn quá lâu".
Vì vậy, thay vì biến quản lý tài chính thành chuỗi ngày cấm đoán, chị Hà chọn cách cho phép mình tiêu một khoản nhỏ trong giới hạn đã định.
3. Không tiếc tiền cho sức khỏe
Ở tuổi 40, chị Hà cho rằng đây là khoản càng lớn tuổi càng không nên tiết kiệm sai chỗ.
Chị có thể cân nhắc rất lâu trước khi mua thêm một chiếc túi nhưng lại chủ động dành ngân sách cho khám sức khỏe định kỳ, vận động, thực phẩm phù hợp và những thiết bị thực sự giúp cải thiện sinh hoạt hàng ngày.
Tất nhiên, điều này không đồng nghĩa cứ gắn nhãn "tốt cho sức khỏe" là mua. Chị vẫn so sánh giá và đặt giới hạn chi tiêu. Tuy nhiên, tư duy đã thay đổi: sức khỏe không còn nằm trong nhóm "cắt được bao nhiêu hay bấy nhiêu".
Bởi một khoản tiền tiết kiệm được hôm nay có thể trở nên rất nhỏ nếu sau này phải trả giá bằng chi phí sức khỏe lớn hơn.
4. Những trải nghiệm gia đình có thể nhớ lâu
Một khoản khác chị Hà vẫn giữ là các hoạt động cùng gia đình.
Không nhất thiết phải là những chuyến du lịch dài ngày. Đó có thể là một chuyến đi gần Hà Nội vào cuối tuần, một bữa ăn cả nhà cùng chọn quán hoặc một buổi đưa con đi xem triển lãm, công viên.
Thay vì "có tiền mới đi", gia đình chị lập một khoản ngân sách trải nghiệm riêng và tích dần hàng tháng.
Cách này giúp chuyến đi không trở thành khoản chi bất ngờ.
Ví dụ, thay vì đến sát kỳ nghỉ mới rút một khoản lớn từ tiền tiết kiệm, mỗi tháng chị để riêng một số tiền nhỏ. Khi cần sử dụng, khoản tiền này đã tồn tại sẵn và không ảnh hưởng đến quỹ dự phòng hay khoản tích lũy dài hạn.
Chị gọi đây là cách "mua niềm vui bằng tiền đã chuẩn bị trước".
5. Tiền mua sự tiện lợi trong những ngày quá bận
Một thay đổi khác của chị ở tuổi 40 là không còn mặc định rằng tự làm mọi thứ luôn là lựa chọn tiết kiệm nhất.
Có những ngày công việc quá nhiều, chị sẵn sàng gọi đồ ăn thay vì cố nấu một bữa cầu kỳ. Có thời điểm quá bận, chị thuê dịch vụ vệ sinh định kỳ thay vì dành cả cuối tuần để dọn nhà.
"Tôi từng nghĩ bỏ tiền ra mua sự tiện lợi là lãng phí. Nhưng sau này tôi bắt đầu tính cả thời gian và sức lực của mình vào bài toán", chị nói.
Điều này không có nghĩa dùng dịch vụ cho mọi thứ. Chị chỉ chọn những thời điểm mà khoản tiền bỏ ra giúp đổi lại vài giờ nghỉ ngơi hoặc thời gian dành cho gia đình.
Ở tuổi 40, với nhiều người, tài chính không chỉ là bài toán tiền vào và tiền ra. Thời gian và năng lượng cũng trở thành nguồn lực cần được quản lý.
Thay vì cắt 10 khoản nhỏ, chị tập trung vào 3 khoản lớn
Điều đáng chú ý là dù vẫn giữ những khoản mang lại niềm vui, tỷ lệ tiết kiệm của chị Hà không hề giảm đáng kể.
Lý do nằm ở việc chị thay đổi trọng tâm.
Thay vì soi từng cốc cà phê 40.000 đồng, chị tập trung kiểm soát ba nhóm chi tiêu lớn nhất: nhà ở, phương tiện và mua sắm giá trị cao.
Mỗi khi định mua món đồ vài triệu đồng, chị áp dụng quy tắc chờ từ 3 đến 7 ngày. Với đồ điện tử hoặc nội thất giá trị lớn, thời gian chờ có thể kéo dài một tháng.
Nhờ vậy, số tiền tiết kiệm từ việc tránh một vài quyết định mua lớn đôi khi còn nhiều hơn cả tháng cố gắng cắt các khoản nhỏ.
Chị cũng chuyển tiền tiết kiệm ngay sau ngày nhận lương thay vì chờ đến cuối tháng. Một phần vào quỹ dự phòng, một phần vào khoản tích lũy dài hạn. Phần còn lại mới được coi là ngân sách sinh hoạt.
Cách làm này giúp việc tiết kiệm diễn ra trước, còn chi tiêu diễn ra sau.
Tiết kiệm bền vững không phải cuộc thi xem ai chịu khổ giỏi hơn
Sau vài năm thử nhiều cách quản lý tiền, điều chị Hà thay đổi nhiều nhất không phải tỷ lệ tiết kiệm mà là thái độ với tiền.
Chị không còn cảm thấy một bữa ăn ngon hay một chuyến đi ngắn là "phá kế hoạch tài chính", miễn là những khoản đó nằm trong ngân sách.
Ngược lại, chị cũng không còn mua sắm chỉ vì căng thẳng hoặc thấy người khác có.
Một nguyên tắc chị duy trì khá đơn giản: cắt mạnh những khoản không tạo giá trị, nhưng đừng quá tay với những khoản làm cuộc sống tốt hơn.
Bởi mục tiêu cuối cùng của tiết kiệm không phải để nhìn con số trong tài khoản tăng lên bằng mọi giá. Tiền cần giúp chúng ta có thêm lựa chọn, giảm bớt bất an và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.
Nếu để dành được nhiều tiền nhưng mỗi ngày đều cảm thấy cuộc sống đang bị thu hẹp, có lẽ kế hoạch đó cần được điều chỉnh.
Ở tuổi 40, chị Hà chọn một cách cân bằng hơn: vẫn tiết kiệm đều, vẫn có quỹ dự phòng và mục tiêu dài hạn, nhưng mỗi tháng luôn để lại một khoảng nhỏ cho những điều khiến mình thấy cuộc sống đáng sống.
Và đôi khi, đó mới là kiểu tiết kiệm có khả năng kéo dài trong nhiều năm.
