Vì sao cổng Parabol Bách khoa trông đơn giản nhưng "phá đi không ai có thể xây lại" - Vingroup phải nhờ đến "Thần đèn"?

Phải chăng cổng Parabol là một công trình phức tạp, phá đi sẽ không thể xây mới nên phải chọn đến phương án dùng "Thần đèn" di dời?

Nhìn từ mặt đường, cổng Parabol của Đại học Bách khoa Hà Nội mang dáng vẻ thanh thoát đến mức tối giản: một vòm cong bằng bê tông cao khoảng 12,5 m, khoảng cách hai chân cổng rộng 8 m và có trọng lượng ước tính chỉ khoảng 40 tấn.

Thế nhưng, khi kế hoạch mở rộng đường thuộc dự án Trục không gian Quốc lộ 1A buộc khuôn viên trường phải lùi ranh giới vào phía đông khoảng 20 m, phương án tưởng như nhanh gọn nhất là phá dỡ rồi đúc mới một chiếc cổng giống hệt lại không được lựa chọn.

Thay vào đó, Tập đoàn Vingroup đã đứng ra tài trợ toàn bộ kinh phí và thuê Công ty TNHH MTV Tư Lũy — đơn vị nổi tiếng với thương hiệu "Thần đèn Tư Lũy" — thực hiện cuộc di dời nguyên khối.

Điều này khiến cư dân mạng thắc mắc rằng phải chăng cổng Parabol một khi phá đi sẽ không thể xây lại như mới vì đặc tính kỹ thuật quá khó, "bản vẽ" đã thất truyền?

Thực hư chuyện cổng Parabol phá đi là không thể xây lại như cũ?

Trên một số diễn đàn mạng xã hội, có nhiều thông tin cho rằng cổng Parabol của Đại học Bách khoa Hà Nội là công trình đặc biệt, đã thất truyền bản vẽ gốc và từng được dựng bằng ván khuôn gỗ ngâm nước uốn cong thủ công cùng kỹ thuật trát tay nên ngày nay không thể làm lại.

Các thông tin chính thống từ Đại học Bách khoa không nói gì về việc cho thấy "bản vẽ đã thất truyền" nhưng xác định việc xây dựng cổng Parabol từng rất khó khăn vì yếu tố thời đại.

Vì sao cổng Parabol Bách khoa trông đơn giản nhưng

Ảnh Như Hoàn

Vào những năm 1960, việc hiện thực hóa một thiết kế mang đường cong parabol phức tạp như vậy không chỉ đòi hỏi những tính toán chính xác mà còn là bài toán nan giải về mặt thi công.

Vào thời điểm bấy giờ, nền xây dựng trong nước vẫn chưa được trang bị công nghệ hiện đại hay các loại máy móc chuyên dụng để phục vụ những kết cấu đặc thù như vậy.

Chính sự thiếu thốn về thiết bị đã biến quá trình dựng nên biểu tượng kiến trúc này thành một thử thách lớn, đòi hỏi sự bền bỉ và khéo léo cao độ từ lực lượng lao động trên công trường.

Để vượt qua rào cản về trang thiết bị, hầu hết các công đoạn trong suốt quá trình xây dựng đều được triển khai bằng phương pháp thủ công, dưới sự hướng dẫn kỹ thuật trực tiếp từ đội ngũ chuyên gia Liên Xô.

Thay vì có sẵn các hệ thống định hình cỡ lớn như ngày nay, những người thợ đã phải tự chế tạo khuôn đúc từ những vật liệu thô sơ nhất.

Cụ thể, các tấm ván gỗ được xẻ nhỏ thành từng đoạn ngắn, sau đó tiến hành uốn cong một cách kỳ công rồi ghép nối tỉ mỉ lại với nhau để tạo thành bộ khung định hình chuẩn xác theo đường cong parabol.

Lý do khiến công trình hơn 60 năm tuổi này "phá đi thì không thể xây giống hệt như cũ" thực chất nằm ở hai tầng ý nghĩa giao thoa giữa kỹ thuật và di sản.

Nếu để đối chiếu với kỹ thuật xây dựng ngày nay, về mặt hình học thuần túy thì cổng Parabol ngày nay vẫn có thể xây mới tương tự nhưng điều không thể tái tạo chính là "cái hồn" và dấu ấn lịch sử từ thập niên 1960.

Xây mới từng là một khả năng kỹ thuật có thể đặt lên bàn cân, nhưng phương án dịch chuyển nguyên khối đã thắng vì một bản sao đúc lại không bao giờ mang giá trị lịch sử và ý nghĩa tương đương bản gốc.

Chính việc bóc tách đúng bản chất kết cấu và giá trị lịch sử từ các nguồn tin cậy mới giải đáp thuyết phục vì sao Vingroup và nhà trường quyết định dịch chuyển nguyên khối cánh cổng này.

Như GS. Lê Anh Tuấn - Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội đã khẳng định, chủ trương của tập thể lãnh đạo Nhà trường là tính toán kỹ lưỡng nhằm giữ gìn biểu tượng cổng Parabol.

Thứ không thể đúc lại bằng bê tông mới

Vì sao cổng Parabol Bách khoa trông đơn giản nhưng

Ảnh Như Hoàn

Tên gọi "Parabol" thực chất không phải tên hành chính chính thức, mà là cách gọi truyền miệng của các thế hệ sinh viên dựa trên đường cong đặc trưng gợi liên tưởng đến đồ thị hàm số parabol quen thuộc trong toán học và kỹ thuật.

Theo tư liệu từ Đại học Bách khoa Hà Nội, công trình này là một hạng mục thuộc dự án viện trợ trang bị và xây dựng Trường Đại học Bách khoa do Chính phủ Liên Xô giúp đỡ.

Khu trường mới chính thức khởi công ngày 7/11/1960 và làm lễ khánh thành khu nhà C cùng cổng Parabol vào đúng ngày 7/11/1965, nhân dịp kỷ niệm Cách mạng tháng Mười Nga.

Điều tạo nên giá trị độc nhất vô nhị cho cánh cổng chính là bối cảnh ra đời và dấu ấn bàn tay con người của một thời kỳ lịch sử không lặp lại. Quá trình xây dựng cổng có sự phối hợp tham gia trực tiếp của các chuyên gia Liên Xô, công nhân Việt Nam cùng sự đóng góp công sức của các giảng viên và sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội.

Trải qua hơn sáu thập kỷ hiện diện giữa Thủ đô, công trình trở thành chứng nhân lịch sử cho tình hữu nghị Việt - Xô và tinh thần vươn lên sau chiến tranh.

Nếu phá bỏ bản gốc năm 1965 để đúc một vòm cổng mới vào năm 2026, công trình mới dù mô phỏng sát sao hình dáng kích thước đến đâu cũng chỉ là một phiên bản làm lại, vĩnh viễn mất đi tính nguyên bản của một di sản vật thể lịch sử.

Do đó, việc giữ lại cổng Parabol sau nhiều năm sẽ giữ lại một chứng nhân lịch sử. Sau khi hoàn tất ổn định tại vị trí mới, cổng Parabol vẫn giữ nguyên chức năng như trước đây và tiếp tục là một trong những lối ra vào của Đại học Bách khoa Hà Nội.

Nhờ sự chung tay giữa nguồn kinh phí tài trợ từ Vingroup và giải pháp kỹ thuật của "Thần đèn Tư Lũy", cánh cổng 40 tấn hơn 60 năm tuổi đang từng bước lùi vào khuôn viên trường để nhường đường cho đại lộ 16 làn xe tương lai của Thủ đô, qua đó dung hòa giữa phát triển hạ tầng đô thị hiện đại với trách nhiệm giữ nguyên vẹn một biểu tượng lịch sử không thể thay thế bằng việc đập đi xây mới.