Ảnh minh họa (AI).
Tối 29/9 (theo giờ Việt Nam), Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 tại Geneva. Kết quả cho thấy, Việt Nam đứng thứ 43/139 quốc gia, nền kinh tế, tăng 1 bậc so với năm ngoái. Như vậy, tính từ năm 2016 đến nay, thứ hạng GII của Việt Nam đã tăng từ vị trí 59 lên 43, cải thiện 16 bậc.
Đặc biệt, thứ hạng đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng 2 bậc (từ vị trí 37 lên 35). Đây cũng là yếu tố góp phần đưa thứ hạng chung của Việt Nam tăng 1 bậc trong năm nay.
Ngoài ra, Việt Nam còn được ghi nhận điểm mạnh ở các chỉ số chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) do doanh nghiệp trang trải/ tổng chi R&D (hạng 13); tín dụng nội địa cho khu vực tư nhân tính trên GDP (hạng 14); mức độ đa dạng của sản xuất trong nước (hạng 19).
Theo WIPO, Việt Nam vẫn tiếp tục đứng thứ 2 trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình thấp, sau Ấn Độ (xếp hạng 38). Trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao, Trung Quốc xếp thứ 10 và Malaysia xếp thứ 34, trong khi đó phần lớn các quốc gia xếp trên Việt Nam thuộc nhóm thu nhập cao.
Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam tiếp tục vượt lên trên Thái Lan (hạng 44), đứng thứ ba sau Singapore (hạng 5) và Malaysia (hạng 34), đồng thời vượt mục tiêu do Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết 01/NQ-CP năm 2026.
Hơn nữa, theo Báo cáo GII 2026 của WIPO, Việt Nam được ghi nhận là một trong 9 quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất tính từ năm 2013. Nhóm quốc gia này bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Việt Nam, Philippines, Indonesia, Ma-rốc, Albania và Iran.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, GII 2026 chỉ ra một thách thức đối với giai đoạn phát triển tiếp theo. Đó là Việt Nam đã mạnh về sản xuất và xuất khẩu công nghệ cao, nhưng năng lực nghiên cứu, sáng chế và tạo ra tri thức trong nước vẫn cần được củng cố.
Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra rằng sức mạnh sản xuất quốc tế của Việt Nam hiện đi trước năng lực tạo tri thức và phát minh trong nước. Việt Nam vẫn ở dưới mức trung vị của nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình về bài báo khoa học và bằng sáng chế quốc tế theo hệ thống PCT (Patent Cooperation Treaty) của WIPO.
Theo WIPO, bước tiếp theo của Việt Nam là tiến lên những khâu tạo giá trị cao hơn trong các mạng lưới này thông qua việc mở rộng nghiên cứu trong nước, hoạt động sáng chế và năng lực tạo tri thức.
Đây là lĩnh vực mà sự kết nối giữa đại học nghiên cứu và doanh nghiệp có thể đóng vai trò quan trọng. Báo cáo GII 2026 cho thấy, Việt Nam hiện đứng thứ 24 thế giới về hợp tác R&D giữa đại học và doanh nghiệp; khu vực doanh nghiệp tài trợ 58,1% tổng chi R&D, xếp thứ 13 trên chỉ số này.
Vị trí xếp hạng Việt Nam trong báo cáo GII 2026 của WIPO. Ảnh chụp màn hình
Báo cáo GII 2026 chỉ ra rằng, Việt Nam tiếp tục đứng đầu thế giới ở 2 chỉ số gồm tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo.
Đồng thời, ba chỉ số khác của Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia dẫn đầu thế giới, bao gồm tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao (xếp hạng 3); số lượng ứng dụng điện thoại thông minh được phát triển và sử dụng (xếp hạng 5); tốc độ tăng năng suất lao động (xếp hạng 6).
TS Lê Mai Lan tham gia hội đồng cố vấn của Wipo
TS Lê Mai Lan tham gia vào Hội đồng Cố vấn Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu của WIPO. Ảnh: VinUni
Cũng trong ngày 29/9, TS Lê Mai Lan, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch Hội đồng Trường ĐH VinUni, đã tham gia vào Hội đồng Cố vấn Chỉ số Đổi mới Sáng tạo Toàn cầu (Global Innovation Index – GII Advisory Committee) của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO), cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc.
Theo các hồ sơ thành viên công khai của WIPO, đây cũng là lần đầu tiên có một thành viên từ Việt Nam tham gia Hội đồng. Dấu mốc này nối tiếp sự tham gia của VinUni trong GII Academic Network từ năm 2022, khi VinUni trở thành trường đại học đầu tiên của Việt Nam tham gia mạng lưới học thuật này.
Trong báo cáo GII 2026, WIPO công bố TS Lê Mai Lan là thành viên Hội đồng với hai chức danh: Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup và Chủ tịch Hội đồng Trường ĐH VinUni. Bà tham gia Hội đồng cùng các lãnh đạo và chuyên gia đến từ nhiều tổ chức quốc tế, định chế khoa học – công nghệ và doanh nghiệp, trong đó có ITU, UNESCO, ICC, CERN, ISO, Mastercard, Xiaomi và CATL.
Sự tham gia của TS Lê Mai Lan góp thêm góc nhìn từ Việt Nam vào các thảo luận quốc tế về đổi mới sáng tạo. Theo cơ chế của WIPO, các thành viên Hội đồng sẽ tham gia và đóng góp chuyên môn với tư cách cá nhân.
GII là bộ chỉ số được WIPO công bố hằng năm nhằm đánh giá năng lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của gần 140 nền kinh tế. GII Advisory Committee cũng đóng góp định hướng chiến lược cho bộ chỉ số, quy tụ các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo khoa học, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp từ nhiều quốc gia.
